مهندس مرتضی شفیعی،‌معاون مهندسی گروه خودروسازی سایپا:

پروژه ایکس100را می توان نقطه عطفی در تاریخ صنعت خودروسازی کشورمان دانست که به منظور بهینه سازی و ارتقای استانداردهای یک محصول جاری با تولید بسیار بالا تعریف شده و حجم قابل توجهی از تغییرات ، تجهیزات خطوط تولید و بدنه وتریم در حین تولید صورت پذیرفت بدون آنکه تاثیری بر برنامه های تولیدی سالانه داشته باشد. برای آگاهی همکاران گرامی با جزئیات پروژه پر اهمیت ایکس100گفت و گو‌هایی را با مدیران ارشد و مرتبط با پروژه یاد شده در گروه خودرو سازی سایپا ترتیب داده ایم و‌ به بازخوانی پرونده ایکس 100 پرداخته ایم. در این راستا در نخستین گام ،‌ به گفت‌وگو با مهندس مرتضی شفیعی معاون مهندسی گروه سایپا نشسته ایم که ماحصل آن را می خوانید.

  نامگذاری خودروها به اعداد

مهندس شفیعی با یادآوری این که انواع مدل های تولیدی با پلت فرم مشترک ایکس100 شامل خودروهای 111 ،‌ 131 ،132 ،‌ 141 است می گوید: در صنایع خودروسازی جهان گاهی برای خودروهای تولیدی به جای نام، ‌از اعداد استفاده می شود که نامگذاری خودروهای خانوادهایکس100نیز از همین روش تبعیت کرده است.

 وی با بیان این که نامگذاری خودروها از استانداردهای بین المللی پیروی نمی کند و به تصمیم سازندگان آنها بستگی دارد،‌می افزاید: معمولاً کارخانه های خودروسازی کشورهای غربی مدل های محصولاتشان را با اعداد و کشورهای شرقی با نام های خاص ‌مشخص می کنند،‌که در تولید خودروهای پراید از هر دو روش برای نامگذاری خودروها استفاده شده بود مانند صبا ،132 ، نسیم و141که البته جهت یکنواختی نامگذاری وعدم اشتباه مشتریان محترم دراین پروژه همه مدل ها با روش اعداد مطابق با استاندارد سایپا معرفی شدند.

 مهندس شفیعی با تاکید بر این که در خودروهای خانواده ایکس100پلتفرم خودروهای پراید کاملاً تغییر کرده است،‌ بطور خلاصه: تغییرات بدنه شامل تقویت ستون های جلو و وسط ،کفی و...و تزئینات داخلی شامل داشبورد،تقویت سازه وصندلی ،کنسول ها ،عایق های کفی جذب صدا و حرارت و تزئینات خارجی شامل چراغ های جلو و عقب بوده است. همچنین سیستم های تعلیق ، موتورترمز و فرمان نیز دستخوش تغییر شده است.

  ویژگی های خاص پروژه ایکس100و مدیریت ریسک

معاون مهندسی گروه خودروسازی سایپا با بیان این که به طور کلی،‌مالکیت پلتفرم و برند خودروهای خانواده ایکس100متعلق به سایپا است اظهار می دارد: وقتی محصولات جدیدی تولید و وارد بازار می شود،معمولاً مدت زمان قابل توجهی طول می کشد تا جای محصولات قدیمی را بگیرد. در چنین شرایطی و با توجه به این که خودروهای پراید با سرعت و تیراژ بسیار بالا در حال تولید بود‌ پروژه ایکس100به اجرا در آمد. لازمه پروژه ایکس100هم این بود که به ناچار در خطوط تولیدی تغییراتی بدهیم و تجهیزات و قالب های جدیدی را به آنها اضافه کنیم و در عین حال ضمن جلوگیری از زیان های ناشی از توقف تولید محصولات قدیمی،محصولات جدید را به قیمتی روانه بازار سازیم که مشتریان سایپا را حفظ نمائیم. در همزمانی اجرای این برنامه ها،‌یعنی تغییر خطوط تولیدی قدیمی و تولید خودروهای جدید ایکس100طبعاً مدیریت ریسک نقش جدی یافت،‌ ضمن آن که به جهت محدودیت های قانونی و تغییرات گسترده در خطوط تولید امکان بازگشت به شرایط قبلی مقدور نبود.

از سوی دیگر در ایران در اجرای پروژه های طراحی وتوسعه خودرویی متاسفانه بدلیل پیچیدگی های آن با تاخیر تقریباً امری عادی بوده است ولی بدلیل شرایط خاص این پروژه ما حتی یک روز نیز نمی توانستیم تاخیر داشته باشیم که بسیار موفق عمل شد.

در پروژه ایکس100 با توجه به لزوم ظرفیت سازی برای کلیه خطوط ناگزیر از ساخت قالب های دوم قبل از تکمیل و نهایی سازی قالب های سری اول بوده ایم که این خود ریسک پروژه را تا حد بسیار زیادی افزایش می داد ، این در شرایطی بود که پروژه می بایست به اصطلاح ‌  چراغ خاموش‌  پیش برود تا استراتژی بازار محصولات سایپا تحت تأثیر قرار نگیرد.

در عین حال که تلاش بر این بود نکات استاندارد به دقت و به صورت کامل اجراء شود و نظر مشتریان ‌ ‌ایکس100 ‌  در آینده از هر نظر تأمین گردد، می بایست پروژه به نحوی پیش می رفت که تا به بازار آمدن خودروهای ‌   ایکس100 ‌  بازار پراید به عنوان رگ حیاتی سایپا تحت الشعاع قرارنگیرد.

معاون مهندسی گروه سایپا با یادآوری این که هر گونه اشتباه در اجرای ‌  پروژه ایکس100 ‌  می توانست کل خطوط تولیدی درگیر آن را متوقف کند، می گوید: ویژگی دیگر پروژه ‌  ایکس100 ‌  در این بود که تا آن تاریخ سابقه نداشت 5 خط تولید همزمان به ساخت یک محصول بپردازند و در ضمن ضرورت تطابق قطعات جدید یا قدیم( که معمولاً دارای 3 تا 4 سازنده بودند ) علیرغم پیچیدگی هایی که از نظر فنی داشت یکی از دغدغه های اصلی بود ونکته قابل توجه اینکه 100 درصد قطعات جدید با امکانات تولید داخلی تولید شدند. می توان گفت تمامی این موفقیت حاصل تجربه های به دست آمده گروه کارشناسی و مهندسی در دو دهه اخیر در ایران بوده و توانسته پروژه ‌  ایکس100‌  را در کوتاه ترین زمان ممکن به نتیجه برساند. البته بالاتر از توانمندی های همکاران اجرایی پروژه این قدرت پنهان پروردگار متعال بود که ما را به پیش می راند که آثار آن را در جزء به جزء مرحله اجرای پروژه ایکس100می شد احساس کرد .

موضوع دیگری که در مورد تولید خودرو‌های جدید وجود دارد، بازار صادراتی آن است زیرا وقتی قطعاتی برای کارخانه سایپا در خارج از کشور فرستاده می‌شود 4 تا 6 ماه بعد تولید آن قطعات را آغاز می‌کنند. بنابر‌این، همزمان با  تغییر خطوط داخلی پیش بینی قبلی جهت ارسال قطعات و تعویض خطوط در سایت های خارج از کشور نیز می‌بایست مد نظر قرار گیرد .

از دیگر ویژگی های این پروژه برهه خاص کشور از نظر تحریمات خارجی ، حذف یارانه‌ها ، خصوصی سازی شرکت ها ونیز تغییر و اعمال پیوسته الزامات قانونی سخت گیرانه برای خودرو سازان بود. در خلال اجرای پروژه با ضوابط جدیدی مانند قانون نصب 100 درصدABS ، نصب 100 درصد کیسه هوای راننده و بعداز مدتی اجباری شدن دو کیسه هوا در هر خودرو و پیاده سازی COP در خودرو سازان با سخت گیری جدی در تغییر قیمت فروش محصولات مواجه بودیم که هریک از آنها به تنهایی تاثیرات زیادی را در تغییرات طراحی ، تکوین ونیز مدیریت پروژه اعمال می نمود.

  تشکیل نشست های متعدد

مهندس شفیعی در پاسخ این سوال که برای اجرای پروژه ایکس100چه نشست های کارشناسی تشکیل می شد، اظهار می دارد: طی 2 سال هفته ای یک جلسه ستاد عالی پروژه و 3 تا 4 نشست فرعی در ارتباط با پروژه ایکس100داشتیم. اینها به جز جلساتی بود که‌ در مرکز تحقیقات و شرکت های گروه سایپا تشکیل می شد. وی با اشاره به این که در خودرو های خانواده ایکس100بیش از  200 قطعه تغییر کرده و یا جایگزین قطعات قبلی شده است ، می گوید: در شرایط عادی تغییر در قطعات و یا تجهیزات خطوی تولید بسیار زمان بر می باشد اجرای پروژه ایکس100همزمان با جلوگیری از افت تولید و بهره گیری از 5 خط تولید خودروهای سواری نسیم و صبا در 5 زمان متفاوت در طول سال یعنی از تعطیلات نوروز 1389 تا تعطیلات نوروز 1390 اقدامی بسیار حساس و پیچیده بود که همانطور که ذکر شد تجربه های گروهی مدیران و کارشناسان طراز اول گروه سایپا بوده است . ما از آنچه بیان شده می توانیم نتیجه بگیریم که اگر برای انجام یک پروژه هر قدر حساس و پیچیده ایمان، اعتقادو اهتمام وجود داشته موفقیت به دست می آید. در پروژه ایکس100چنین وضعی وجود داشت و کارها علیرغم تمامی محدودیت های درونی و بیرونی به خوبی پیش رفت . با وجود همه مشکلات ، ریسک ها ، نگرانی ها و دغدغه ها ، اعضای مختلف تیم پروژه و واحدهای مرتبط در سازمان مانند برنامه ریزی ، تولید ، کیفیت ، مالی ، فروش و کلیه شرکت های گروه از جمله مر‌کز تحقیقات ، سازه گستر ، قالب ها ، پلاسکو کار ، سایپا آذین ، سایپا پرس و ... نقش خود را در تحقق این پروژه، به خوبی ایفا کردند که از آنان تشکر و قدردانی می شود.

نباید از خاطر برد که برای اجرای پروژه ایکس100  همه دست اندرکاران آن همدل وهم قسم شده بودند و باور داشتند که توانمندی های بسیاری در آنان به صورت بالقوه وجود دارد که باید بالفعل شودو حتی یک لحظه از توکل به خداوند غافل نشدند.

  دلایل افزایش قیمت تمام شده

افزایش قیمت تمام شده خودروهای خانواده ایکس100 چه دلایلی دارد و شامل چه ابزار و تجهیزاتی می شود؟

مهندس شفیعی در این باره گفت: نه تنها بدلیل ضوابط و شرایط حاکم بر کشور بلکه به دلیل ملاحظات کسب وکار خویش نیز علاقه مند به افزایش قیمتها نبودیم .

قیمت تمام شده محصولات ایکس100 نسبت به قبل افزایش قابل توجهی را به همراه  داشت .لذا مطابق برنامه ریزی های انجام شده هر آنچه تغییرات هزینه ای بدلیل ارتقا استانداردی روی خودرو ایجاد گشت را تحمل نموده وبر قیمت محصول اعمال نکردیم . ولی آپشن هایی مانند ترمز ضد قفل ، فرمان هیدرولیک ، صندلی قابل تنظیم ، چراغ های قابل تنظیم ارتفاع و ... مواردی بودند که هم برای مشتریان محسوس می باشد وبر اساس استراتژی شرکت وضوابط قانونی امکان افزایش قیمت خودرو بدلیل اضافه شدن آنها وجود داشت . لذا حداقل افزایش قیمت اعمال شده به واسطه آپشن های اجباری بود که روی خودرو نصب شد وکمتر از افزایش قیمت تولید برای سایپا می باشد.