چه کرده ایم؟
مروری کوتاه بر تحولات اندیشه گستر
 احمد فرهادی
دبیر اجرایی اندیشهگستر سایپا

ا واسط سال 1379 سایپا مصمم شد ماهنامهای را تاسیس نماید و من که از نسل دوم سایپا بودم به این کار گمارده شدم اواسط همین سال جلسهای با مهندس سیفالله ابراهیمی مدیر عامل وقت سایپا که از شخصیت کاریزماتیک بالایی برخودار بود داشتیم، او قصد داشت تا اطلاع رسانی جامعی از فعالیتها و زحمات خود در سایپا انجام دهد بنابراین چه ابزاری بهتراز داشتن یک نشریه.
بعد از چند ماه مطالعه و مرور هفتهنامهها و ماهنامههای گوناگون طرحی تنظیم و قرار شد ماهنامه داخلی سایپا را تا زمان تصویب کامل آن طرح بهصورت کجدار و مریز منتشر نماییم. در آن ایام نشریه در واحد روابط عمومی و زیر نظر مدیریت ارتباطات اداره میشد.
انتخاب نام ماهنامه تازه تاسیس چالش ده روزه ما بود، مراجعه به حافظ کارگشا شد و بانگ از «صفیر سایپا» برخواست و اولین شماره این ماهنامه در تیر ماه سال 1380 به زیور چاپ آراست.
این دوره را میتوان دوران طفولیت نشریه نام گذاشت. پشتیبانیهای حاج آقا فراهانی مدیر وقت ارتباطات سایپا که طبع بلندی داشت، حمایتهای بیدریغ مهندس امین رئیس مجرب روابط عمومی، همراهیها و همکاریهای آقایان عزیزی و نصیری در بر افروختن شعلههای نشریه  بسیار موثر بود.
در دی ماه سال 1380 سیفالله ابراهیمی از سایپا رفت و مدیریت گروه سایپا به مهندس احمد قلعهبانی سپرده شد. در گرما گرم همین تغییرات مدیریتی بود که پنجمین شماره «صفیر سایپا» چاپ شد. مهندس قلعهبانی که در استفاده بهینه از منابع بینظیر بود مصمم شد تا نشریات منتشره در گروه خودروسازی سایپا را به منظور اثربخشی بیشتر و کاهش هزینهها، در قالب یک نشریه متمرکز نماید. به همین لحاظ ماموریت این کار را مشترکاً به آقای دکتر جمشید ناظمی مشاور وقت و آقای عباس حقنظر مدیر ارتباطات وقت واگذار کرد. ما که عمله نشریه بودیم به جلسهای فراخوانده شدیم، در آن جلسه مقرر شد طرحی فوری در راستای تمرکز نشریات تنظیم شود و بنده ماموریت نگارش این طرح را عهدهدار شدم. با بررسیهای صورت گرفته متوجه شدیم تنها نشریه مجوزدار در گروه سایپا «اندیشهگستر» است که تا آن زمان 19 شماره آن به صاحب امتیازی سازهگستر منتشر شده بود، مابقی نشریات منتشره مجوزهای لازمه را ندارند. بنابراین مکاتبات لازم با مدیر عامل وقت سازهگستر (مهندس فلاحی) و وزارت ارشاداسلامی صورت گرفت تا مجوز ماهنامه «اندیشه گستر» به گروه خودروسازی سایپا منتقل گردد.
انتقال مجوز نشریه همزمان بود با تصویب ساختار نشریه در سازمان سایپا و کسب هویت مستقل برای این رسانه، «اندیشه گستر سایپا» به عنوان یکی از مدیریتهای مستقل فعالیت خود را آغاز کرد و آقای منوچهر سلطانی به عنوان مدیر مسوول نشریه و آقایان عباسعلیآریافر (مدیر عامل سازهگستر)، سید حسین امیری (مدیر عامل پارس خودرو)، عباس حقنظر (مدیر ارتباطات)، علیرضا غمگسار (مدیر عامل سایپا دیزل)، علیرضا گچپززاده (معاونت طرح و برنامه ) جمشید ناظمی (ریاست مرکز مطالعات استراتژی گروه سایپا) به عنوان اعضای هیئت تحریریه از سوی مهندس قلعهبانی حکم گرفتند. حفظ استقلال نشریه به عنوان یک مجموعهای که مستقیماً زیر نظر مدیر عامل فعالیت کند مهمترین تصمصم اخذ شده در آن زمان بود این تحولات حدود یک سال به طول انجامید تا اینکه بیستمین شماره «اندیشه گستر» در دی ماه سال 1381 به صاحبامتیازی سایپا و با ظاهری متفاوت از 19 شماره پیشین به چاپ رسید.
عمدهترین مشکل نشریه در این سالها مربوط رکت سایپا، مشکلاتی از قبیل گرفتن کد واحد، کد مرکز هزینه، تصویب ساختار سازمانی و... با برطرف شدن این قبیل مشکلات اولیه و جذب دو کارشناس (خانم مریم دهاقین و آقای علیرضا عبادتی) و یک کارمند دفتری (خانم منیژه سلطانتاش) فعالیتهای نشریه در حوزه محتوا رنگ و لعاب بیشتری گرفت. البته ناگفته نماند که در حوزه هنری و فنی نیز کار بر عهده آقایان حسن کریمزاده (مدیر هنری)، حسین کریمزاده (طراح جلد)، فرزین گلپاد که پس از سه سال جای خود را به عادل پازیار داد و خود در ینگهدنیا سکنی گزید (دبیر عکس)، انوشه صادقی آزاد (صفحهآرا)، علی اعظم یار محمدی (نسخهپرداز) واگذار شد و این تازه شروع راهی بود سخت و دشوار. دوستانی که با فعالیتهای مطبوعاتی آشنایی دارند میدانند که چنانچه ماهنامهای بخواهد با حداقل 50 درصد مطالب تولیدی انتشار یابد لااقل بیست نفر تمام وقت لازم دارد و ما قرار بود با تمرکز تهیه مطالب تولیدی شامل گزارش، گفتگو، میزگرد و... ماهنامهای 120 صفحهای منتشر کنیم.
دوستان با جدیت تمام کار را شروع کردند ابتدا سعی شد تا با محوریت موضوعات خاص نشریه را سازماندهی کنیم به این ترتیب که تمام مطالب هر شماره به یک موضوع خاص بپردازد. پس از چند شماره محتوا تغییر نمود و در مسیر جدیدی قرار گرفت. مطالب هر شماره نشریه به سر فصلها و موضوعات خاصی تبدیل شد. که عبارت بودند از
 مقالات: عمدتاً به صورت مقالات تالیفی یا ترجمهای تامین میشدند. و در طول ده سال فعالیت بیش از 1000 مقاله در نشریه اندیشه گستر و ضمائم آن به چاپ رسیده است.
 گفتگوها شامل: مصاحبه با اساتید دانشگاهی، مدیران قطعهسازان،  مدیران خدمات پس از فروش، مدیران مرتبط با صنعت خودرو و... که در طول یک دهه از فعالیت نشریه بیش از 200 گفتگو با افراد مختلف انجام شده که شامل طیفی از وزرا و معاونین وزراء و نمایندگان مجلس و مدیران با سابقه صنعتی  بود به شناسایی یک ساختار سازمانی هفت نفره در ساختار کلان جهاد کشاورزی، آقای حسینی وزیر امور اقتصادی، آقای عباسی وزیر تعاون، آقای ویسه رئیس سابق سازمان گسترش و...) در بخش گفتگوها بیشتر قصد بر این بود تا دانش رسوب یافته در ذهن مدیران استخراج و تجارب موفق به اشتراک گذارده شود.
 میزگردها: در این بخش سعی میشد با دعوت افراد متخصص از طیفهای موافق و مخالف به شفافسازی مسایل صنعت خودرو بپردازیم. در طول دوسال برگزاری منظم میزگردها بیست میزگرد توسط اندیشه گستر برگزار گردید.
 گزارشها و اخبار: در این بخش سعی بر آن بود تا به طور کامل تمام وقایع صنعت خودروسازی با تمرکز بر گروه خودروسازی سایپا پوشش داده شود. و در طول یک دهه فعالیت بیش از هزار گزارش و محور خبری از سوی اندیشه گستر اطلاع رسانی شده است. امروزه بخش گزارشها و اخبار اندیشهگستر میتواند به عنوان منبع بیبدیل و معتبر در راستای مستندسازی راه سایپا در یک دهه گذشته باشد.
 سایر بخشها: که عبارت بودند از جملات کوتاه، معرفی کتاب، کاریکاتور، گزارش تصویری و ... که به جهت خواندیتر شدن نشریه در طول زمان به صفحههای ماهنامه افزوده شدند.
هم چنانکه کار پیش میرفت عدهای به اهالی نشریه افزوده شدند و تعدادی از این اهالی نیز از مجموعه نشریه کوچ نمودند. که در این میان میتوان به رفتن خانم دهاقین و اضافه شدن آقای آتشی و با فاصله چند ماهه ورود خانمهای امان، انصاری و فرازنده و رفتن خانمهای سلطانتاش و فرازنده و ورود آقای سلیمانی جهت امور توزیع و آقای کرمی برای کمک به بخش نسخهپردازی اشاره کرد.
در دوره پنج ساله مدیریت آقای دکترسلطانی (که به اعتقاد من در سلامت نفس بینظیر است و در تحلیل و تبیین پدیدهها توانمند) بر نشریه اندیشه گستر اتفاق مهم دیگری نیز افتاد و آن انتشار نشریه داخلی گروه سایپا بود که حاصل آن تفکر یعنی داشتن نشریه داخلی گروه، امروزه در هفتهنامه نارنجی متبلور شده است که در جای خود به آن نیز خواهیم پرداخت. در مجموع 62 ماهنامه با متوسط تعداد 120صفحه در این مدت چاپ شد که اگر این دو رقم را در هم ضرب کنیم به رقم 7440 صفحه خواهیم رسید که بیاغراق حدود 80 درصد از کل آن، مطالب تولیدی بوده است به عبارت دیگر تولید بیش از 6000 صفحه مطلب تولیدی در حوزه صنعت خودروسازی ایران با امکانات بسیار اندک مهمترین شاخصه موفقیت این دروه محسوب میشود.
چرخ روزگار گردید، مهندس قلعهبانی به سازمان گسترش رفت و مهندس بذرپاش که در کارهای مطبوعاتی نیز دستی داشت بر کرسی سایپا نشست و یکی از دوستان خود را به مدیریت اندیشه گستر منصوب نمود. با این انتصاب، پارهای از پیشبینیها در خصوص نشریه در مدت زمان اندکی محقق شد. بیاد دارم که در اوایل انتصاب مهندس بذرپاش، عدهای پیشگوییهای متعدد و متنوعی در مورد نشریه میکردند به عنوان مثال  میگفتند که به زودی افراد بیشتری با شما همکاری خواهند کرد جایی بهتری نصیبتان میشود و از امکانات سختافزاری مناسبتری برخوردار خواهید شد. و از قضا این پیشبینیها به منصه ظهور رسید.
شریه از نظر مکانی با دوبار جابجایی از سال 1380، در سال 1383 به چهارراه ایران خودرو رسیده بود (گرچه ما در آدرسهایمان آنجا را چهارراه اندیشه گستر مینوشتیم) و در طبقه اول ساختمانی مستقر شد، با گذشت چند ماه واحدی از معاونت اداری سایپا همجوار اندیشهگستر شد و در چند مرحله تصرفات عدوانی مکان اختصاص یافته به نشریه کمتر و کمتر گردید. در تیر ماه سال 1387یعنی در زمان ورود آقای محمدخانی به عنوان مدیر مسؤول جدید نشریه، مساحت تخصیص یافته به این واحد حدود 150 متر مربع بود؛ از نظر امکانات نشریه در شرایط ایدهال قرار نداشت برای خرید اقلام بسیار اولیه دچار مشکل بودیم. از نظر سختافزار رایانهای نیز تعداد هفت یا هشت دستگاه کامپیوتر در اختیار داشتیم.
با ورود آقای محمدرضا محمدخانی، اندیشه گستر سایپا تحولات اساسی را تجربه کرد. به لحاظ محتوایی نشریه از تمرکز بر صنعت خودروسازی و مسایل آن تا حدود بسیاری فارغ شد و به مواردی دیگری پرداخت شعار اصلی نشریه گسترش اندیشههای صنعتی اقتصادی انقلاب اسلامی ایران شد و بخشهایی نظیر: خبر و تحلیل، اندیشه، بینالملل، حمل و نقل، عمر به روایت آمار
ان و شهرسازی، اقتصاد کلان، انرژی، اقتصاد صنعت و صنعت خودرو به

0100+ گزارش و محور خبری
در حوزة صنعت خودروسازی با تمرکز بر وقایع گروه خودروسازی سایپا

20 میزگرد
با دعوت از افراد مختلف بهمنظور شفافسازی مسائل صنعت خودرو

1000+ مقاله
مقالات تألیفی یا ترجمهای در حوزة صنعت خودرو

200 گفتوگو
با اساتید دانشگاه، مدیران، مسؤولان و سایر افراد مرتبط با صنعت خودرو

10000+ صفحه
مطالب منتشره در طول یک دوره دهساله

6000+ صفحه
مطالب تولیدی در حوزة خودروسازی

عنوان سرویسهای مختلف اندیشه گستر تعریف شدند و افرادی به عنوان دبیران سرویس یا خبرنگار با اندیشه گستر همکاری خود را آغاز کردند، به لحاظ ساختاری و تجهیزات و لوازم اداری نشریه بسیار تقویت شد. اندیشه گستر در شماره 82 با ظاهری جدید منتشر شد که این خود نوید تحولاتی بعدی در این واحد را میداد.
نشریه در این دوره از نظر امکانات و فضای کاری به یک موسسه مطبوعاتی شباهت داشت. ساختمانی در خیابان فاطمی در اختیار نشریه قرار گرفت و مساحت در اختیار این واحد به حدود 500 متر مربع افزایش یافت تجهیزات اداری و اقلام کامپیوتری با نظر موافق مهندس بذرپاش در اختیار قرارداده شد. شاید بتوان گفت که تجهیز ساختاری نشریه در این دوره با هیچ دورهای شباهت نداشت.
به نظرم آقای محمدخانی گر چه جوان بود اما مفاهیم پایهای مطبوعاتی را میشناخت و همین شناخت بود که بسترهای تحولات نشریه را رقم زد. این دوره را میتوان به عنوان دوره بسط اندیشه گستر نام نهاد. اندیشه گستر در این دوره صاحب دو ضمیمه شد اولی ماهنامه «مهندسی خودرو» بود نشریهای که برای اخذ مجوز علمی و ترویجی خیز برداشته بود و ماهنامه دیگر «چرخ و فلک» نام داشت که برای فزندان پرسنل در رده سنی نوجوان و جوان منتشر میشد. عمر مهندسی خودرو یازدهماه و عمر جرخ و فلک هشت ماه بود که پس از تغییرات مدیریتی انتشار هر دو ضمیمه متوقف شدند.
مهمترین نقدی که عدهای به این دوره وارد میدانند این است که به لحاظ محتوایی نشریه اندیشه گستر از مسیر اصلی خود یعنی پوشش مسایل صنعت خودرو به صورت عام و تحولات گروه سایپا به صورت خاص خروج کرد و به موارد غیر پرداخته است. از مسایل دیگر این دوره میتوان به جدا شدن دو فرد موثر در نشریه اشاره کرد آقایان عبادتی و آتشی که دومی در اوایل کار و اولی در اواسط کار از نشریه کوچ کردند و آقای سید امیر هجرتی و خانم فاطمه جودار به جمع اهالی نشریه ورود پیدا کردند.
آقای مهندس پوستین دوز در شهریور ماه سال 1388 بر مسند سایپا تکیه زد و در در اواخر دیماه آقای محمدخانی از نشریه جدا شدند و آقای علیرضا نبئی به عنوان مدیر مسوول نشریه حکم خود را از مهندس پوستین دوز دریافت کردند.
اگر چه قضاوت در مورد این دوره بسیار زود هنگام است ولی میتوان گفت اندیشهگستر در رویکرد جدید خود با یک چرخش عمیق، تمرکز بر صنعت خودروسازی و پوشش تحولات سایپا را مد نظر قرارداده است این دوره را میتوانیم به عنوان دوره بازگشت نام گذاری نمایم. از ویژگیهای مهم این دوره که گویا موثر واقع شده راهانداز هفته نامه داخلی سایپا با عنوان «نارنجی» است گرچه مدت زمان کوتاهی از عمر هفتهنامه نارنجی نمیگذرد اما این هفته نامه توانسته جای خود را در میان اهالی گروه سایپا بخوبی باز نماید همچنین با توجه توقف چاپ ضمیمههای قبلی اندیشه گستر این واحد توانسته در راستای کاهشهزینهها نیز موثر باشد.
امروزه هم که به مناسب انتشار صدمین شماره «اندیشه گستر» این مطالب را مینویسم اهالی نشریه و به امید روزهای بهتر فعالیت مینمایند. امیدورام نشریهای که امروزه صدمین شماره خود را در ده سالگی منتشر میکند جشن صد سالگی خود را در آینده برگزار نماید.