فنی‌ترها آن را سطحی و ناکافی می‌دانند و بعضی‌ها همین‌که آن را گرفته و در جیب‌شان گذاشتند موتور خودروشان را دوباره به دلخواه خویش تنظیم می‌کنند‌؛ پرگاز و پر شتاب اما غیر استاندارد. صحبت از معاینه فنی خودروهاست و بازار داغش در این روزها.
به گزارش خبرنگار اجتماعی فارس، علی‌رغم تلاش‌های شهرداری برای تغییر بافت شهر و عریض کردن خیابان‌ها، افزایش خطوط اتوبس‌رانی، محدود کردن تردد خودروها درسطح شهر اما همچنان ترافیک تهران پابرجاست.
به موازات ترافیک آلودگی هوا نیز روز به روز بیش‌تر می‌شود. در این میان کارشناسان و متخصصان با تحقیقاتی که انجام داده‌اند به این نتیجه رسیده‌اند که عمده‌ترین دلیل آلودگی ناشی از حمل و نقل است.
در آذر سال 1377 آلودگی هوا در تهران باعث شد تا به طو موقتی تنها برای مدتی کوتاه طرح زوج و فرد کردن خودروها در این کلان‌شهر اعمال شود‌ اما یک سال بعد بود که با توجه به آلودگی شدید هوا و هشدار کارشناسان و فعالان زیست محیطی مبنی بر این‌که سلامت مردم در خطر است، تلاش برای تدوین طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران آغاز شد.
طرح جامع کاهش آلودگی هوا حول 7 محور خودروهای فرسوده، خودروهای نو، حمل و نقل عمومی، مدیریت ترافیک، سوخت، معاینه فنی و آموزش تهیه شد.
* فاصله واقعیات با پیش‌بینی‌های طرح کاهش آلودگی هوا
در سال 1379 کمیته اجرایی طرح جامع کاهش آلودگی هوا تشکیل شد؛ کمیته‌ای که سازمان‌های مختلف در آن حضور دارند و باید با توجه به ترکیب اعضای تشکیل دهنده این کمیته، با نگاهی همه جانبه به وضعیت آلودگی هوا، راهکارها و مصوباتی برای کنترل و برطرف کردن این مشکل ارائه شود اما اوضاع آنطور که پیش‌بینی می‌شد، پیش نرفت.
از 50 سال پیش معاینه فنی خودروها در کشورهای پیشرفته در حال اجراست‌ اما در کشور تاکنون نسبت به این موضوع توجه‌ای نشده است. خودروهایی که متعلق به سال‌های دهه 40 هستند؛ همچنان در سطح شهر به راحتی تردد می‌کنند و آلودگی زیادی را از اگزوزهایشان به هوا پرتاب می‌کنند.
با مطرح شدن این که دلیل عمده آلودگی هوای تهران فرسوده بودن حجم بالایی از خودروهای در حال تردد است؛ موضوع معاینه فنی و از رده خارج کردن خودرو‌های فرسوده قوت گرفت.
به گفته نوروزی، مسئولیت این طرح بر عهده شهرداری و راهنمایی و رانندگی است و محیط زیست در این راستا نقش نظارتی را ایفا می‌کند.
مدیر عامل معاینه فنی خوردهای تهران با اشاره به تأثیر خودروهای فرسوده در آلودگی هوا می‌گوید: در این میان نباید نقش خودروهایی که عمر کوتاهی دارند اما تا کنون به معاینه فنی مراجعه نکردند را از یاد بریم‌.
به گفته نوروزی، تعویض به موقع فیلتر هوا و استفاده از فیلتر استاندارد می‌تواند تا 30 درصد در کاهش گازهای خروجی از اگزوز مؤثر باشد.
*خودروهای امروزی یا کاتالیست ندارند یا مطابق استاندارد‌ها نیستند
به گفته محققان شهری و کارشناسان در بزرگ شهری همچون تهران بیش از 3 میلیون خودرو نو و کهنه تردد می‌کند؛ برخی مواقع خودروهای متعلق به عهد ماشین‌دودی نیز همچنان در شهر بی‌مهابا تردد می‌کنند، گاهی اوقات از چشمان پلیس راهنمایی و رانندگی دور می‌مانند‌ اما برخی مواقع نیز به راحتی از جلوی پلیس رد می‌‌شوند و خودنمایی می‌کنند، انگار هرگز ممنوعیت تردد خودروهای قدیمی به گوش ماشین‌دودی‌ها نرسیده است.
با گسترش تولید صنعت خودرو در کشور تولید کنندگان سعی کردند در قالب برنامه‌های مختلف خودروهایی را تولید کنند که نه تنها نیاز‌ها و خواسته‌های مردم را برطرف سازد بلکه باعث پیشرفت این صنعت شود طوری که امروز شاهد صدور برخی از تولیدات به کشورهای همسایه هستیم.
* حرف‌هایی که به خرج خودروسازها نمی‌رود
البته در این میان تفاوت بین خودروهای نو و فرسوده همانند تفاوت خودروهای داخلی با وارداتی است. اگر از خودروهای فرسوده و قدیمی فاصله بگیریم در مرحله اول پیکان و پس از آن پراید، پژو، ال 90 و این روزها مینیاتور همگی نشان از اراده ملی است. اما این روزها برخی محصولات جدید کارخانجات داخلی به دلیل مصرف بالای بنزین و تولید آلایندگی زیر سؤال هستند.
عباسپور نماینده مجلس شورای اسلامی به اشاره به ارائه الگوی مصرف به شهروندان می‌گوید: علی‌رغم این‌که آلودگی هوا یکی از موضوعات بسیار مهم روز کشور است اما همچنان تولید خودرو ال 90 با وجود انجام تست‌های آلایندگی ادامه دارد. در صورتی که این خودرو از جمله خودروهایی است که گازهای آلاینده تولید می‌کند.
هاشمی نیز در این رابطه با آلایندگی خودروهای داخلی می‌گوید: ماشین‌هایی مثل رنو یا روآ علی‌رغم اعلام این‌که تولید آلودگی بسیاری دارند همچنان تولید می‌شود و خودروسازها توجهی نمی‌کنند.
* برخی خوردوهای نو در تولید آلایندگی دست کمی از قدیمی‌ها ندارند
شنیده‌ها این روزها حاکی است که برخی از خوردهای نو نواقصی دارند که عدم توجه به این نقایص باعث می‌شود تا در تولید آلودگی در شمار ماشین‌های قدیمی قرار ‌گیرند، نداشتن کاتالیست، کوتاه بودن عمر آن، عدم انطباق با استانداردها، معلوم می‌کند که اگر واقع‌بینانه عمل نکنیم، خودروهای نو دست کمی از خودروهای قدیمی نخواهند داشت.
مدیر عامل معاینه فنی تهران می‌گوید: برخی از دارندگان خودرو نسبت به معاینه فنی خودرو خود بی‌تفاوت هستند. در حالی که مراجعه به معاینه فنی می‌تواند کمک کند تا از نقص‌های خودرو مطلع شوند و برای رفع آن اقدام کنند.
با مطرح شدن تأثیر 25 درصدی خوردوهایی که فاقد معاینه فنی هستند در آلودگی هوای تهران نگاه‌ مسئولان به سمت معاینه فنی سوق داد و قرار شد تا این مسئله به طور جدی دنبال شود.
شهرداری تهران طبق مصوبه‌ای که در سال 79 به تصویب رسید، مکلف شد 6 مرکز معاینه فنی خودروهای سبک، 10 خط معاینه فنی موتورسیکلت و 3 خط معاینه فنی خودروهای سنگین راه اندازی کند. در سال 80 که سال دوم برنامه جامع بود شهرداری موفق شد 5 مرکز معاینه فنی خود‌روی سبک و 10 خط معاینه فنی موتورسیکلت را تاسیس کند و سایر مراکز را نیز به مرور راه‌اندازی کرد.
مدیر عامل معاینه فنی خودروهای تهران با اشاره به افزایش مراکز معاینه فنی در تهران‌ می‌گوید: در حال حاضر مرکز نیایش به صورت شبانه‌روزی فعالیت می‌کند، ضمن این‌که‌ 9 مرکز معاینه فنی خودروهای سبک شامل 34 خط معاینه فنی سبک‌ و 10 خط معاینه فی موتورسیکلت است همچنین 4 خط مکانیزه معاینه فنی خودروهای سنگین نیز ایجاد شده است.
*ماشین‌دودی‌ها برچسب معاینه فنی می‌گیرند
با نگاهی گذرا در خیابان می‌توان خودروهایی را دید که به قدری کهنه هستند که به نظر می‌رسد از جنگ جهانی برگشتند، ماشینی که بدنه‌اش تماماً زنگ زده و با نخستین گاز دود زیادی را در پشت سرش رها می‌سازد، صحنه خیابان را مه آلود می‌کند. صدای تق تق ماشین زنگ زده کارگاه آهنگری را در ذهن ترسیم می‌کند. خبری از آینه بغل و کمربند ایمنی نیست چه برسد به مسائل فنی اما همین خودرو با مراجعه به معاینه فنی به راحتی موفق می‌شود برچسب معاینه فنی را دریافت کند؛ این سؤالی است در ذهن برخی ایجاد شده است که چگونه ممکن است خودروی نو و کهنه بتوانند برچسب معاینه فنی دریافت کنند؟
*مراجعه به معاینه فنی؛ عقب ماندن از کاسبی
از یک طرف صدای بوق ماشین‌ها از طرف دیگر دودشان باعث شده تا رهگذران گوش‌های خود را بگیرند، همین‌‌طور جلوی دهانشان را با دستمال کوچکی بگیرند و سریع‌تر از چهارراه شلوغی رد شوند؛ سر چهارراه موتور سواری روی موتورش نشسته و دائماً سرش را به این سو آن سو می‌چرخاند، معلوم است که دنبال مشتری‌ است، موتور روشن است و در جا حرکت می‌کند، دودی که از موتور بیرون می‌آید باعث ناراحتی رهگذران و مسافران شده، این را به راحتی از نگاه‌های سرزنش‌آمیز عابران به خوبی می‌توان دید اما هیچ کدام اعتراضی نمی‌کنند فقط سعی می‌کنند تا با کمی فاصله از موتور‌سوار بایستند و زودتر سوار تاکسی شوند.
‌* بعد از مراجعه به معاینه فنی دوباره به تعمیرگاه دوستم مراجعه کردم
راننده خودرویی که چند روز پیش پس از انجام معاینه فنی و گرفتن برچسب دوباره به تعمیرگاه مراجعه کرده بود، می‌گوید: احساس کردم ماشینم خوب کار نمی‌کند و چون خیالم راحت بود که برچسب معاینه فنی را گرفتم، به همین خاطر به یکی از دوستانم مراجعه کردم و مجدداً تنظیمات ماشینم را به حالت اولیه برگرداندم.
با وجود اجرای طرح ضربتی امنیت اجتماعی و مستقر شدن پلیس راهنمایی رانندگی اما همچنان در بعضی از خیابان‌ها توقف‌های ماشین‌ها را می‌بینی که باعث ترافیک شده‌اند یا موتورسیکلت‌هایی که در جا کار می‌کنند و منتظر شکار مسافر‌ند.
آن‌چه ‌مسلم است، تمام برنامه‌ریزی‌ها برای رفع آلودگی هوا، ترافکیک، نیاز به همکاری شهروندان دارد این که هر کدام از تهرانی‌ها در اجرای برنامه‌ها مشارکت داشته باشند و سهم خود را هر چند جزئی ایفا کنند.
* قفل‌های زرد رنگ کابوس رانندگان متخلف تهرانی
با افزایش آلودگی هوا و اعلام وضعیت هشدار از سوی وزارت بهداشت و سازمان محیط زیست، پلیس راهنمایی رانندگی برخورد با خوروهایی که فاقد معاینه فنی هستند را شدت داد. رانندگان خودروهایی که به هر دلیلی به معاینه فنی مراجعه نکرده‌ بودند با دیدن پلیس‌ راهنمایی و رانندگی و قفل‌های زرد به این سو و آن سو فرار می‌کنند.
برخی از این رانندگان ترس و ناراحتی ناشی از توقیف ماشین را به جان می‌‌خرند اما حاضر نیستند عیب‌های ماشین‌ خود را رفع کنند.
راننده جوانی خودرویی که با قفل‌های زرد رنگ متوقف شده بود به پلیس التماس می‌کرد که اجازه دهد برود اما پلیس، تنها می‌نوشت.
* مشکلات فنی دستگا‌های پرتابل؛ علت اصلی عدم کنترل خودروها
تست لحظه‌ای خودرو مسئله‌ای است که تاکنون به وقوع نپیوسته است از آن‌جا که بعضی ماشین‌ دودی‌ها پس از گرفتن برچسب معاینه فنی دوباره به تعمیرگاه‌های غیرمجاز مراجعه می‌کنند، لازم است تا این تست به زودی انجام شود اما محیط زیست در این رابطه دلایلی را مبنی بر خراب بودن دستگاه‌های پرتابل مطرح می‌کند.
زندی معاون دفتر آلودگی هوا سازمان محیط زیست در رابطه با عدم کنترل تصادفی خودروها، گفت: علت این امر مشکلات فنی دستگاه‌هایی است که خریداری شده است و نیاز به قطعات جدید دارد و شرکتی که وارد کننده این دستگا‌ه‌هاست باید این کار را انجام دهد. ضمن این‌که تعدادشان حدود 9 دستگا‌ه است و یک عدد هم در آزمایشگاه سازمان نصب می‌شود.
زندی همچنین در رابطه با این‌که دستگاه‌ها به چه سازمانی تحویل داده می‌شود؟ پاسخ داد: طبق بند الف ماده 62 قانون برنامه باید ورودی‌های شهر به صورت تصادفی نمونه‌برداری شود که در این صورت راهنمایی رانندگی می‌تواند این کار را انجام دهد.
با وجود الزامی شدن معاینه فنی در تهران و سپری شدن 3 ماه از این موضوع همچنان هیچ اقدامی صورت نگرفته است این در حالی است که برخی از شهروندان پس از انجام معاینه فنی مجدداً به تعمیرگاه‌های غیرمجاز مراجعه می‌کنند و تنظیم موتور خوردو را تغییر می‌دهند.
به منظور شناخت و پیشرفت برنامه طرح کنترلی اتفاقی خودروها در سطح شهر، توسط کمیته 3 نفره مرکب از نمایندگان سازمان حفاظت محیط زیست شهرداری تهران و راهنمایی و رانندگی باید اجرا شود.
زندی معاون دفتر آلودگی هوا سازمان محیط زیست می‌گوید: بین یک میلیون و 200 تا یک میلیون و 300 هزار خودرو سالانه در کشور تولید می‌شود که همه این ماشین‌ها بعد از مدتی باید به مراکز معاینه فنی مراجعه کنند تا قبل از این‌که آلودگی تولید کنند.
*خودروهای فرسوده؛ غده‌های سرطانی متحرک
زندی همچنین در رابطه با تفاوت خودروهای نو و فرسوده می‌گوید: خودروهایی که تولید می‌شوند سیستم انژکتوری دارند و مقادیر مشخصی از هوا را با سوخت مشخصی ترکیب می‌کنند، به همین خاطر در سیستم انژکتوری احتراق کاملی شکل می‌گیرد. خودروهایی که جدید تولید می‌شوند انژکتوری هستند و خودروهایی که در گذشته تولید شده‌اند همگی کاربراتوری بودند. همچنین نصب کاتالیست در خوردوهای جدید باعث شده تا وضعیت‌شان به مراتب بهتر از خودروهای قدیمی باشد.
راننده تاکسی پیرمردی بود که بسیار نحیف و لاغر بود، مثل ماشینش متعلق به ده‌ها سال پیش است، به سختی رانندگی می‌‌کرد، لاک پشت‌وار حرکت می‌کرد و ترافیک شدیدی را ایجاد کرده بود اما ظاهراً سنگینی گوش‌ها باعث شده بود تا با خوش‌شانسی تمام صدای بوق مداوم ماشین‌های پشتی را نشنود، آیینه‌ای هم نداشت تا ترافیک و ازدحام ماشین‌های پشت سرش را ملاحظه کند، هنوز به مقصد نرسیده بودیم که ماشین به پت پت کردن افتاد و خاموش شد مسافران که عصبانی شده بودند پیاده شدند، پیرمرد تنها یک جمله گفت: غده سرطانی، باز چت شده؟
* کنترل اتفاقی خودروها از سال آینده اجرایی می‌شود
اصیلیان معاون انسانی سازمان حفاظت محیط زیست نیز می‌گوید: کنترل رندومی خودروها مطرح شده و دنبال اجرای آن هستیم و دستگاه‌های آن نیز از قبل خریداری شده اما با وجود گذشت زمان قرار است دوباره کالیبره شود به دنبال شرکتی هستیم که دستگاه‌ها را خریداری کردیم هستیم تا کالیبره کنند و افراد آموزش لازم را بینیید و به نیروی انتظامی تحویل دهیم تا زودتر انجام شود.
وی همچنین در رابطه با زمان اجرای این طرح می‌گوید: امیدوارم هر چه زودتر انجام تا اوایل سال آینده عملی شود.
به گفته مدیر عامل معاینه فنی محیط زیست و پلیس راهنمایی و رانندگی باید اجرای کنترل تصادفی خودروها را پیگیری و اجرا کنند.
* خوردوسازان از کاتالیست‌های دائمی استفاده کنند
وی در رابطه با استفاده از کاتالیست‌های دائمی در برخی کشورها گفت: البته این مسئله درست است، دستگاه‌هایی تحت عنوان کنترل کننده گازها وجود دارد که در کارخانجات استفاده می‌شود این‌ها در کشورهای دیگر در خودروها نصب شده ‌اما هزینه‌اش بیش‌تر است ولی به هر حال این باید در برنامه خودر‌وسازان قرار داشته باشد؛ لازم است تا حداقل عمر مفید کاتالیست‌ها مشخص شود، به دنبال تدوین استراتژی برای تعویض این کاتالیست‌ها هستیم اما در رابطه با این مسئله که خودروساز وظیفه تعویض دارد یا دارنده خودرو، هنوز به تصمیم‌گیری نهایی نرسیدم.
* انتقاد محیط زیست از معاینه فنی
معاون انسانی سازمان محیط زیست همچنین در رابطه با وضعیت معاینه‌فنی که در حال حاضر انجام ‌می‌شود، تصریح کرد: رفع آلودگی هوا و انجام صحیح معاینه فنی، در درجه اول مستلزم این است که سطح معاینه فنی را ارتقا‌ دهیم در حال حاضر جلساتی را در این‌باره برگزار کردیم ضمن این‌که کمیته تخصصی تشکیل دادیم تا سطح استاندارد معاینه فنی به یورو 2 نزدیک شود.
وی همچنین گفت: بر اساس استاندارد‌ها مشخص می‌شود که کاتالیست مورد نظر چه ویژگی و وضعیت باید داشته باشد.
* معاینه فنی فعلی با استانداردهای یورو 2 فاصله زیادی دارد
وی تأکید کرد: سطح معاینه فنی که انجام می‌شود با استانداردهای یورو 2 فاصله نسبتاً زیادی دارد. معاینه فنی که مطابق با استانداردهای یورو 2 است بسیار سطح بالاتری از معاینه فنی فعلی دارد.
اصیلیان در رابطه با معاینه فنی مطابق با استانداردهای یورو 2 گفت: در استاندارد یورو 2 معاینه فنی عموماً تجهیزاتی که وجود دارد که به مراتب بهتر است از معاینه فنی که در حال حاضر صورت می‌گیرد.
‌اصلیان افزود: در معاینه فنی مطابق با استانداردهای یورو2 خودرو در مسیرهای مختلف و حالت‌های مختلف سراشیبی و سربالایی تست می‌شود ضمن این‌که میزان خروجی‌ها بسیار مهم است؛ در حالی که در معاینه فنی فعلی تنها تست ساده گازهای خروجی انجام می‌شود.
وی در رابطه با عدم معاینه فنی برای خوردهای فرسوده و وقت‌گیر بودن گفت: براساس قانون، خودروهای بالای حداقل 30 سال فرسوده هستند و باید از رده خارج شوند و نباید معاینه نفی انجام شود و ‌در سطح شهر تردد کنند؛ در قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا دقیقاً وظایف مشخص شده است‌ و هر سازمانی بر اساس قانون عمل کند و اگر بر اساس قانون تردد این خوردها ممنوع است پلیس نیز نباید این اجازه را بدهد.
وحید نوروزی مدیر عامل معاینه فنی هم می‌گوید: زمانی که دولت سن خودروهای فرسوده را برای سواری‌ها 40 سال اعلام می‌‌کند، طبق قانون هر خودرویی که به معاینه فنی مراجعه کند باید پذیرفته شود، تنها کاری که از دست ما بر می آید آن است که خودروهای قدیمی که عیب‌های زیادی دارند را مردود اعلام کنیم.
* نوروزی‌: خط کش اندازه‌گیری ماشین‌های کاربراتوری و انژکتوری یکی است
نوروزی در رابطه با چگونگی قبولی خودرو نو و جدید در معاینه فنی و انتقادهایی که در این رابطه مطرح شده است، می‌گوید: استاندارهای خروجی آلاینده‌ها توسط محیط زیست اعلام شده است و معاینه نفی نیز پیروی کرده، سعی کردیم تا کاربراتوری و انژکتوری را با یک خط‌کش اندازه‌گیری کنیم.