ویراست دوم دیوان حافظ، بر اساس نسخههای خطی سده نهم به کوشش سلیم نیساری، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، توسط انتشارات سخن منتشر شد. یکی از ویژگیهای دیوان حافظ این است که در فاصله چهارصد سال پس از درگذشت حافظ (792 ق) تا زمان رواج چاپ، که کتابها از طریق دستنویس تکثیر میشد، سفینه شعر حافظ بیش از هر دیوان دیگر استنساخ شده است.
ویژگی دیگر دیوان حافظ افزونی اختلاف کلمات و عبارات در ضبط آن دستنویسهاست. هیچیک از کاتبان دیوان حافظ در کنار رقم و تاریخ دستنویس خود این آگاهی را نیفزودهاند که اشعار را از متن کدام نسخه رونویسی کردهاند.در کار تصحیح دیوان حافظ تردیدی نیست که برای تعیین نسخههای اساس باید حد و مرزی در نظر گرفته شود و شرایط استفاده از آن نسخ معلوم گردد.
استناد به «نسخ خطی سده نهم هجری» شرط اصلی تعیین نسخههای اساس است.به گزارش پایگاه اطلاعرسانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر دگرسانیها در غزلهای حافظ توسط سلیم نیساری تهیه شد و اکنون مندرجات پنجاه نسخه خطی متعلق به سده نهم هجری در اختیار همگان قرار دارد؛ ازاینرو، در تدوین اشعار حافظ نقل همه اختلافهای ضبط پنجاه نسخه خطی سده نهم در ذیل هر غزل نه عملی است و نه ضرورت دارد.
در مجموعه حاضر، ترتیب ابیات غزلهای مندرج در بخش اوّل دیوان غالباً همان است که در دفتر دگرسانیها در غزلهای حافظ با توجه به ترتیب ابیات آن غزل در اکثر نسخههای خطی نقل شدهاست.
بعضی از غزلها در تعدادی از نسخ بیتی افزوده دارد که انشاد متفاوتی از مضمون یکی از ابیات آن غزل است و گاهی قافیه هر دو بیت مشترک است.این قبیل ابیات در متن غزل داخل نشده و در دفتر دگرسانیها مشخص میگردد که هر بیت خارج از متن در کدام نسخهها و نخستین بار در کدام نسخه کتابت شده است.
در این مجموعه ابتدا فهرست 51 نسخه خطی سده نهم و پس از آن پیشگفتار مصحح آمده است.پیش از آغاز بخش اوّل دیوان، مقدمه جامع دیوان حافظ (محمد گلندام) درج شده و سپس غزلها (از شماره 1 تا 424) آمده است.
بخش دوم شامل پیوستهای غزلها (غزلوارهها، تشبیب و تغزل: از شماره 425 تا 474) است و پس از آن نیز بخشهای ترکیببند، قصیدهها (ق 1 تا 14)، مثنویها، قطعات و رباعیات آمده است.
در پایان نیز فهرست الفبایی غزلها و قصیدهها دیده میشود.ویرایش دوم دیوان حافظ، بر اساس نسخههای خطی سده نهم، تدوین سلیم نیساری، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که در 584 صفحه و با شمارگان هزار و 650 نسخه، به بهای 12 هزار و 500 تومان ازسوی انتشارات سخن منتشر شده است. |