سعید کرمی

. «کرمیت روزولت» که مسئول امور خاورمیانة سازمان سیا بود، با نام جعلی جیمزاف لاکریج از طریق مرز عراق در استان کرمانشاه وارد ایران شد. ژنرال «فورمن شوارتسکف»، مستشار سابق ژاندارمری، نیز به‌منظور سازماندهی کودتا به تهران آمد و پس از ملاقات با جمعی از افسران و سرلشگر زاهدی از کشور خارج شد. او در این سفر، 5 میلیون دلار بابت هزینه‌های کودتا به زاهدی پرداخت. آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها با هماهنگی اعضای خانوادة سلطنتی و از جمله اشرف پهلوی، به جلب همکاری عوامل خود پرداختند.
اشرف پهلوی در این مورد می‌نویسد: «تابستان 1332 یک نفر ایرانی به من تلفن کرد که آمریکا و انگلیس دربارة وضع کنونی ایران بسیار نگرانند. لذا می‌خواهند با دو مرد، یکی آمریکایی و دیگری انگلیسی ملاقات داشته باشند. مرد آمریکایی به من گفت نمایندة جان ‌فاستر دالس و آن مرد انگلیسی هم نمایندة وینستون چرچیل است که حزب محافظه‌کارش اخیراً به قدرت رسیده است. مرد انگلیسی گفت اکنون زمان عمل فرارسیده است، ولی ما باید از شما تقاضای کمک کنیم و چون از شما تقاضا می‌کنیم که عملاً زندگی خود را به خطر اندازید، چک سفیدی در اختیارتان قرار می‌دهیم تا هر مبلغی را که مایلید، روی آن بنویسید.
وقتی به تهران رسیدیم، هنوز نیم ساعت نگذشته بود که فرماندار نظامی تهران دستور مصدق برای خروج را ابلاغ کرد، ولی من نپذیرفتم و مصدق 24 ساعت فرصت داد و من در این مدت پاکت ارسالی آن مرد آمریکایی را از طرف همسر شاه به وی دادم. مضمون پاکت ارسالی، دستور آمریکایی‌ها مبنی بر همکاری با کودتاچیان بود که از طریق اشرف به شاه ابلاغ شد.»
2. با ورود روزولت به ایران تحرکات کودتاچیان شدت گرفت. او علاوه بر پول، حجم قابل توجهی مقاله، کاریکاتور و امکانات لازم برای فضاسازی نیز به همراه خود آورده بود. در یازدهم مرداد سال 1332 روزولت، رهبر کودتا، با شاه ملاقات کرد و طرح کودتا و براندازی مصدق و نخست‌وزیری زاهدی را با وی مطرح نمود و رضایت نهایی وی را در عزل مصدق و انتصاب زاهدی جلب نمود. طرح کودتای 25 مرداد 1332 و عملیات کودتای 28 مرداد با همکاری مشترک انگلیس و آمریکا کلید خورد. برنامه‌ریزی اصلی حرکت و عوامل مهم سازماندهی با انگلیسی‌ها بود. سرلشگر زاهدی فرد شناخته‌شده‌ای بود که نقش فرماندهی را بازی کرد.
سرهنگ حسن اخوی عملیات اجرایی کودتا را به عهده داشت؛ به همراه برادران سیف‌ا...، اسدا... و قدرت‌ا... رشیدیان، مهدی میراشرافی و اعضای شبکة بدامن که زیر نظر شاپور جی و اسدا... علم رهبری می‌شدند و همگی آن‌ها از مهره‌های انگلیس بودند.
کودتای 25 مرداد ماه به نتیجه نرسید. وزیر دفاع دکتر مصدق، تقی ریاحی از طریق چند نفر از عوامل نفوذی از نقشة کودتاچیان مطلع گردید. سرهنگ نصیری، فرمانده گارد، در نیمه‌شب دستگیر شد و فرماندهان نیروهای سه‌گانه و وزیر دفاع فوراً درصدد مقابله با کودتا برآمدند و واحدهای کودتا کننده را خلع سلاح کردند. لوی هندرسون، سفیر آمریکا در پاکستان، در 25 مرداد به ملاقات مصدق رفت و به او اطلاع داد که «دولت آمریکا دیگر نمی‌تواند حکومت وی را به رسمیت بشناسد. آمریکا فقط دولت زاهدی را دولت رسمی و قانونی می‌داند.»
3. با ناکام ماندن کودتای 25 مرداد، مصدق و اطرافیانشان تصور کردند که خطر برطرف شده است. به همین دلیل به هشدارها و تذکرات شخصیت‌های سیاسی بی‌طرف و مستقل نیز اعتنایی نکردند. در چنین شرایطی یک روز قبل از کودتا آیت‌ا... کاشانی در صریح‌ترین هشدار خود، مصدق را از قطعی بودن کودتا باخبر کرد و حتی از فضل‌ا... زاهدی به‌عنوان مجری و عامل کودتا نام برد. او به‌ خاطر بیم از به خطر افتادن استقلال مملکت در اوج فاصله گرفتن مصدق از روحانیت در نامة خود خطاب به وی چنین نوشت: «حضرت نخست‌وزیر معظم، جناب آقای مصدق، دام اقباله، عرض می‌شود گرچه امکانی برای عرایضم باقی نمانده، ولی صلاح دین و ملت برای این خادم اسلام بالاتر از احساسات شخصی است و علی‌رغم غرض‌ورزی‌ها و بوق و کرنای تبلیغات شما، خودتان بهتر از هر کس می‌دانید که همّ و غمّ در نگهداری دولت جنابعالی است که خودتان به بقای آن مایل نیستید. از تجربیات روی کار آمدن قوام و لجبازی‌های اخیر، بر من مسلم است که می‌خواهید مانند سی‌ام تیر کذایی، یک بار دیگر ملت را تنها گذاشته و قهرمانانه بروید. حرف اینجانب را در خصوص اصرارم در عدم اجرای رفراندوم نشنیدید و مرا لکة حیض کردید. خانه‌ام را سنگ‌باران و یاران و فرزندانم را زندانی فرمودید و مجلس را که ترس داشتید شما را ببرد، بستید و حالا نه مجلس هست و نه تکیه‌گاهی برای ملت گذاشته‌اید. زاهدی را که من با زحمت در مجلس تحت نظر و کنترل نگاه داشته بودم، با لطایف‌الحیل خارج کردید و حالا همان‌طور که واضح بوده، درصدد به‌اصطلاح کودتاست. اگر نقشة شما نیست، که مانند سی‌ام تیر عقب‌نشینی کنید و به ظاهر قهرمان بمانید ... و اگر با دیپلماسی نمی‌خواهید کنار بروید، این نامة من سندی در تاریخ ملت ایران خواهد بود که من شما را با وجود همة بدی‌ها و خصومتتان نسبت به خودم، از وقوع حتمی یک کودتا وسیلة زاهدی که مطابق با نقشة خود شماست، آگاه کردم که فردا جای هیچ‌گونه عذر موجهی نباشد ... خدا به همة ما رحم کند. سید ابوالقاسم کاشانی»
اما مصدق در پاسخ به این نامه تنها به یک جمله اکتفا کرد «این‌جانب مستظهر به پشتیبانی ملت هستم.» در نتیجه کودتای آرام علیه روحانیت و مردم، مرحله به مرحله به اجرا درآمد و او با این پاسخ آیت‌ا... کاشانی را از دخالت در حوادث آینده منع کرد. غافل از این‌که آینده‌ای وجود نخواهد داشت.
4. مصدق به هشدارهای آیت‌ا... کاشانی هیچ وقعی ننهاد که نتیجة آن برگشت شاه به کشور بود. شاه خطاب به روزولت گفت: «‌من تاج و تختم را از برکت شما دارم.» از این رو بود که عصر جدیدی در سرنوشت ملت ایران رقم خورد که هزینة آن 25 سال سلطة مستقیم آمریکا و ده‌ها هزار کشته و زخمی و زندانی بود تا نهایتاً انقلاب اسلامی مردم در 22 بهمن 1357 تحت رهبری روحانی‌ای اصیل به آن سلطة ننگین پایان دادند.