به رغم به تأخیر افتادن قانونی پروژه های قطر در میدان گازی شمالی، مقامات قطری تمام کوشش خود را معطوف به نقشه های دیگر کرده اند.خبر بسیار نگران کننده بود. بهدلیل اعطای مهلت قانونی قطر در سال 2005 به پیمانکاران برای راه اندازی پروژه های جدید، هرگونه اکتشاف جدید در میدان شمالی، بزرگترین منطقة منابع هیدروکربنی قطر، تا سال 2013 ممنوع اعلام شد.
با این حال، مقامات دوحه به فکر راهکارهای دیگری برای تداوم اکتشافات افتادند؛ راهکارهایی که با هدف افزایش تولید نفت و گاز طراحی شده بود. شرکت دولتی قطرپترولیوم، بزرگترین تراست فعال در عرصة اکتشاف و تولید گاز در حال حاضر بر روی ذخایر میدان خاف تمرکز کرده است که خارج از میدان شمالی واقع است. در اواسط ماه نوامبر 2008 قطرپترولیوم، موافقت نامهای را با شرکت آلمانی وینترشال امضا کرد که بر اساس آن دو طرف موافقت کردند که اکتشاف و تولید گاز مشترک موسوم به «اپسا» را در بلوک 4 شمال (4N) آغاز کنند.
بلوک 4N نخستین منطقه از چهار منطقة قطر است که به مزایده گذاشته شد. این بلوک 544 کیلومتر مربع مساحت دارد و در داخل دریا و در نزدیکی میدان الشاهین در شمال غربی میدان شمالی واقع است.
تمایل کمپانی های بین المللی
وینترشال قصد دارد اطلاعات ناکامل مربوط بلوک 4N را در طی دو سال مجدد پردازش و بررسی کند. همزمان این شرکت متعهد شده است که تحقیقات تکمیلی را نیز به انجام برساند. نخستین مرحلة اکتشاف شامل حفر 2 حلقه چاه در سال 2010 خواهد بود. وینترشال تعهد نموده که طی 2 سال 100 میلیون دلار بر روی اکتشاف بلوک 4N سرمایه گذاری کند. سخنگوی این شرکت می گوید: «ما به آیندة این منطقه بسیار خوشبینیم. ما برای اکتشاف در خاف حق امتیاز (لاینسس) داریم. پتانسیل اکتشاف و تولید در این بلوک مشابه پتانسیل بزرگترین میدان گازی جهان یعنی میدان شمالی است.» گفتنی است این بلوک در 30 کیلومتری غرب میدان شمالی قرار دارد.
وینترشال اکنون یک منطقه از 4 منطقه را بهدست آورده و این در حالی است که قطرپترولیوم با صفی از 10 شرکت نفتی بینالمللی برای ارائة پیشنهادهای مناقصه در مورد بلوکهای یک تا 3 روبهرو است. اگرچه بهدلیل عمیق بودن این مناطق تردیدها و اما و اگرهایی در خصوص میزان خروجی محدود آنها بر سر زبانها افتاده است، اما کمپانیهای نفتی بین المللی همچنان مشتاق مشارکت در این پروژ هها هستند.
کارشناسان معتقدند با اعلام ممنوعیت اکتشاف های جدید در میدان شمالی تا سال 2013، اعطای امتیاز (لاینسس) از سوی دولت قطر حکم چشیدن مزة دهان مشتاقان اکتشاف و تولید احتمالی در آینده را بازی میکند. قرار گرفتن این میادین در آب های بسیار عمیق برای شرکت های خارجی باتجربه که پیشنهاد مشارکت را مطرح کردهاند، مسألة چندان دشوار و مشکلسازی نخواهد بود. پیشنهاد مناقصه در دیگر بلوک های منطقة خاف بهنوعی در امتداد پیشنهادهای منطقة میدان شمالی است و از این رو اگر کمپانیهای نفتی اکنون در میدان شمالی مشغول به حفاری بودند، میتوانستند حفاری های عمیقتری را در مقایسه با آن انجام دهند. وینترشال که یکی از شعبه های گروه آلمانی BASF است، هماکنون در قطر حضور دارد. این کمپانی امتیاز اکتشاف و تولید 2 بلوک دیگر را اخیراً از آن خود کرده است؛ بلوک 11 و بلوک 3.
وینترشال در بلوک 11 هم اکنون مشغول انجام ارزیابی های مالی و میزان سوددهی کشف یک میدان گازی است. پیشنهاد مزایدة بلوک 3 در اوایل 2008 ارائه شد و وینترشال توانست برندة این مزایده شود. این شرکت در حال حاضر بههمراه شرکای تجاریش یعنی کمپانی ژاپنی کازمو انرژی و کمپانی اندونزیایی پی تی پرتامینا مشغول فعالیت های اکتشاف بر روی این میدان است.
انتظار میرود تمایل کمپانی های نفتی بین المللی در خصوص مشارکت در خاف بسیار شدید باشد. رأسکاسیدی تحلیلگر یک شرکت مشاوره ای انگلیسی فعال در حوزة انرژی موسوم به وود مککنزی میگوید: «دیدگاه کمپانیهای نفتی این است که قطعاً پتانسیلهای بالقوهای در این مناطق وجود دارد. البته نگرانیها و دغدغههایی نیز در خصوص میزان هیدروکربن موجود در این منطقه وجود دارد، اما مسلماً یک منبع وجود دارد. این چیزی است که از اطلاعات موجود برمیآید، اما باید بگویم با توجه به اطلاعات موجود هیچ چهارچوب و ساختار مشخص و روشنی در کار نیست.»
بهدلیل عمق بسیار چشمگیر این مناطق، شکی نیست که این بلوکها مستعد وجود گاز هستند، اما قطریها در 12 ماه آتی دست روی دست نخواهد گذاشت و بهدنبال بهبود و تقویت تولید نفت این مناطق نیز هستند. شرکت دانمارکی نفت و گاز مارِسک هماکنون در حال کار بر روی میدان الشاهین است. طبق برنامهریزی ها، تولید نفت در میدان الشاهین قرار است تا اواخر سال 2009 بهتدریج از سطح 240 هزار بشکه در روز به یک سطح ثابت 525 هزار بشکهای برسد.
با تعهدات مارسک در مورد بلوک 5 و مناطق افزوده شده، این کمپانی بیش از 160 حلقة چاه را طی بازة زمانی 6 ساله برای تزریق آب و همچنین تولید حفر خواهد کرد. همچنین احداث 3 سکوی دریاییِ افزون، با تأسیسات کامل تولید (در مجموع 15 سکوی جدید) که با خطوط زیردریایی به هم متصل میشوند، جزو تعهدات این شرکت است.
بیشترین ذخائر نفت خام و گاز قطر در میدان ساحلی دخان واقع در ساحل غربی این شبهجزیره قرار دارد. البته 6 میدان ساحلی دیگر نیز در قطر وجود دارد؛ بُلهنیه، میدان مهزام، عیدالشارجه، الشاهین، الرعیان و الخلیج. بهرغم بی ثباتی فعالیتهای اکتشاف و تولید، در سالهای اخیر، معدود میادین ذخائر خام نیز کشف شده است. اگرچه بزرگترین سهم افزایش تولید نفت قطر را باید از آنِ بلوک 5 دانست که اکنون شرکت مارسک در آن فعال است، اما بیتردید افزایشهای آتی تولید از فعالیتهای میادین دریاییای حاصل خواهد شد که کمپانیهای بینالمللی نفتی در آن حضور دارند.
در حال حاضر، شرکت آمریکایی آنادارکو پترولیوم اکتشاف در بلوک دریایی 13 و شرکت کانادایی تالیسمن اکتشاف در بلوک 10 را بهعهده گرفته دارند. البته حق امتیاز اکتشاف برخی بلوکها نیز واگذار نشده است. بلوک 14 که پیشتر در سال 2005 ارائه شده بود، بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته است. این بلوک که در منطقة مرزی میان عربستان سعودی و قطر قرار دارد، چندین بار عملیات های حفاری در آن انجام شده، اما نتیجة چندانی در پی نداشته است. کاسیدی میگوید: «این ذهنیت همچنان وجود دارد که این بلوک آیندهای ندارد.»
بلوک 1 و بلوک 7 نیز که در حاشیة ساحلی دوحه قرار دارند، از جملة بلوکهایی هستند که امتیاز اکتشاف آنها واگذار نشده است.
تأثیر قیمت
با سقوط قیمت نفت و بهتبع آن، کاهش سطح تولید نفت اوپک، بعید بهنظر میرسد که قطرپترولیوم در سال پیش رو، فشار مضاعفی برای افزایش تولید نفت خام وارد و منابع خود را صرف اهداف جاهطلبانة تولید کند.
وزیر نفت قطر در اکتبر 2008 در جریان کنفرانس نفت و سرمایه در لندن گفت که مادامی که قیمت نفت از بشکهای 55 دلار کمتر نشود، گزندی متوجه پروژههای نفت و گاز کشور متبوعش نخواهد بود. دولت قطر بودجة سال 2009-2008 خود را بر مبنای نفتِ بشکهای 55 دلار محاسبه کرده است. با سقوط قیمت نفت به بشکهای 40 دلار در نخستین ماههای 2009 برخی پروژهها در معرض خطر قرار دارند؛ البته اوپک اعلام کرده است که هدفگذاریش در نیمة دوم سال 2009، نفتِ بشکهای 70 دلار خواهد بود.
اگرچه بعید بهنظر میرسد این اتفاقات برنامة سرمایهگذاری در بخش انرژی قطر را بهکلی متوقف کند، اما ماهیت ریسکپذیری بسیار بالای اکتشافها در برخی بلوکها مسلماً عامل تأثیرگذاری بر تصمیم مشارکت شرکتهای بزرگ بینالمللی در قطر خواهد بود.
مهمترین اولویت دولت قطر توسعة گاز برای بازار داخلی است. میزان تقاضای گاز داخلی قطر، همتای دیگر کشورهای حوزة خلیج فارس، بهطرز چشمگیری در حال افزایش است. کمپانی آمریکایی اکسانموبیل هماکنون در حال توسعة فاز دوم پروژة گازی الخلیج است تا بتواند علاوه بر تأمین گاز بازار داخلی این کشور، تولید گاز تغلیظشده را تا سطح 15 میلیون بشکه در روز و گاز طبیعی مایع را تا سطح یک میلیون تن در سال بهبود بخشد. با این حال، افق بلندمدت بخش های بالادستی انرژی قطر بهدلیل ابهام و عدم قطعیت در خصوص آیندة میدان شمالی همچنان نامعلوم و تار است.
|