هیچ منطقهای به اندازة ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس که در حال حاضر بهطور گسترده در صنعت ریلی سرمایهگذاری میکنند, دست به کارهای بزرگ در این زمینه نزده است. پیشرفتهای داخلی میتواند با احداث خط ریلی بین این شش کشور هرچه بیشتر تکمیل گردد. از زمان تشکیل شورای همکاری خلیج فارس در سال 1981 توسط کشورهای صاحب سرمایة عظیم نفتی، امارات و عربستان و اخیراً کویت، همواره با انجام پروژههای عظیم ساختمان سازی توجه جهانیان را جلب کردهاند. اما بهرغم احداث آسمانخراشها یا سرمایهگذاری فوقالعاده سنگین, پیشرفت زیرساختهای حملونقل داخلی فارغ از مسائل بین این کشورها بسیار محدود بوده است. در حالیکه بخش هوانوردی خاورمیانه به خاطر تلاش منطقه برای تبدیل شدن به دروازة بزرگ بین اروپا و خاور دور در سالهای اخیر رشد و شکوفا شده است، ظاهراً تمرکز بر سایر خطوط حملونقل بین این کشورها مورد اغماض قرار گرفته است. با این وجود مذاکرات پشت پرده در خصوص خطوط ریلی بین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در سال 2008 شکل جدیتری به خود گرفته است و برخی از این کشورها کلنگ پروژة احداث خطوط ریلی خود را زدهاند.در سال 2009 بزرگترین سامانة ریلی کاملاً خودکار جهان در دوبی شروع بهکار خواهد کرد.
تعیین اهداف بلند و جدید
احتمالاً تعجبی نخواهد داشت که دوبی پر زرقوبرق, خبر افتتاح اولین خط ریلی در امارات را از آن خود خواهد نمود؛ هرچند که از لحاظ فنی یک خط راهآهن سبک مورد استفاده در بندر رشید در اواخر دهة 1960 این عنوان را کسب کرده است. در سال 2009 بزرگترین سامانة ریلی کاملاً خودکار جهان در دوبی شروع بهکار خواهد کرد و قرار است در ماه می همان سال اولین خط آن افتتاح گردد. البته این خط حملونقل جدید که بیش از 70 کیلومتر طول خواهد داشت، بهسرعت برای همة شهروندان دبی مفید نخواهد بود. این شهر بهشدت رو به گسترش است و با تراکم ترافیکی روبهرو است و سالهاست که از منابع بسیار محدود حملونقل عمومی رنج برده است.
وزارت راهوترابری امارات اخیراً اعلام کرده که حدود 78 درصد از عملیات ساختمانی خط سرخ مترو دبی تکمیل شده است که بهدنبال آن مرحلة آزمایشی بهکارگیری ایستگاه اصلی تأمین برق آن در جبلعلی در ماه آوریل انجام خواهد گرفت. ظاهراً بهنظر میرسد که احداث سامانة بسیار پیشرفتة حملونقل مسافری بدون لکوموتیوران بهسرعت انجام گیرد و این پروژه بتواند یکی از پروژههای نادر ساختوساز در دبی باشد.
مترو اولویتی برای وزارت راهوترابری امارات
مترو دبی در صورت عملیاتی شدن کامل بهطور میانگین 2/1 میلیون مسافر را در روز و 355 میلیون مسافر را در سال جابهجا خواهد کرد. میتوان به این آمار مونوریل نخل را نیز اضافه کرد که نخستین مونوریل در سطح خاورمیانه خواهد شد و نیز میتوان به پیشنهادهای ساخت سیستم حملونقل ریلی در مرکز بینالمللی مکتوم اشاره کرد. بیتردید امارات که زمانی فاقد خطوط ریلی بود، امروزه با آغوش باز پذیرای این خطوط شده است.
کشورهای فاقد خطوط ریلی عمان و کویت طرحهایی را برای احداث نخستین زیرساختهای ریلی خود در آینده اعلام کردهاند.
پیشرفتهای دبی احتمالاً آثار و تبعاتی درپی خواهد داشت که بهسرعت در سطح کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گسترش خواهد یافت. دوبی که مدتها یکی از شهرهای پیشتاز خاورمیانه بوده است, میتواند در دنبال کردن این برنامهها الهامبخش شهرهای دیگر باشد.
در اوت سال 2008 همسایة ظاهراً ثروتمند امارات, ابوظبی طرحهای خود را برای راهاندازی یک سامانة حملونقل عمومی یکپارچه اعلام کرد. این سامانه شامل شبکة پیچیدهای از ترامواها, خطوط مترو و خطوط ریلی پرسرعت خواهد بود. در حالی که دولت این کشور صرفاً نقشة اولیة مسیرهای احتمالی را منتشر کرده است, بهنظر میرسد که عملیات احداث آن در حال شروع باشد. ظاهراً این پروژه از لحاظ بلندپروازی در حد و اندازة پروژه دبی است و میزان توسعه در ابوظبی امکان اجرای چنین طرحهایی را با آزادی عمل بیشتری نسبت به همسایهاش فراهم میکند. هنگامیکه دکتر «ناصر سیف المنصوری» مدیرکل ادارة ترابری کشور طرحهایش را اعلام نمود, مذاکرات در خصوص ایجاد شبکة ریلی کشور امارت به مراحل نهایی رسیده بود. این شبکه پروژههای در حال اجرا در امارات را یکپارچه خواهد کرد.
آغاز کار بینادین
خارج از کشور امارات، کشورهای فاقد خطوط ریلی عمان و کویت طرحهای آتی خود را برای احداث نخستین زیرساختهای ریلی اعلام کردهاند. در آوریل 2008 عمان مشاورانی را مأمور امکانسنجی احداث شبکة ریلی 200 کیلومتری کرد که از سمار تا برکه در شمال مسقط و قبل از امتداد تا دوقوم کشیده خواهد شد. هرچند که عمان توسط کشور همسایهاش یعنی عربستان سعودی تحقیر میشود, اما این کشور دومین کشور بزرگ کشورهای عضور شورای همکاری خلیج فارس است و احداث شبکة گستردة ریلی نیز آن را گامی به جلو خواهد برد.
از طرف دیگر کویت روی کپیبرداری از دستاوردهای سست و ضعیف دبی متمرکز شده است یا شاید حتی درصدد کمرنگ جلوه دادن آن است. پیشنهادهایی برای احداث یک شهر نمونه 132 میلیارد دلاری در منطقة بیابانی شمال این کشور در ماه آتی باید به تأیید دولت برسد که در صورت تصویب جایگاه اقتصادی و زیرساختهای ریلی این کشور را ارتقاء خواهد بخشید. از مفاد این طرح سرمایهگذاری بیش از 11 میلیارد دلاری، پروژة ساخت یک خط ریلی و مترو است که کویت را به دیگر کشورهای خلیج فارس و احتمالاً به آسیای مرکزی و نیز چین متصل خواهد نمود.
عربستان سعودی بزرگترین کشور حاشیة جنوبی خلیج فارس در مقایسه با این همسایگانش 1018 کیلومتر خط ریلی بیشتری دارد.
ضمناً قطر به کشوری پیشتاز در ایجاد تحولات ریلی در شورای همکاری تبدیل شده است, زیرا اخیراً یک پروژة ملی چند میلیارد دلاری را با هدف توسعة سامانة ریلی فراگیر و یکپارچه امضا کرده است. یادداشت تفاهم بین شرکت سرمایهگذاری املاک و مستغلات دیار قطر و شرکت راهآهن آلمان, به این کشور امکان خواهد داد تا تجربة شرکت راهآهن آلمان را وارد کشور خود نماید. شرکت راهآهن آلمان از لحاظ فنی و مالی، چگونگی اتصال هرچه بهتر سامانههای موجود را بررسی خواهد کرد. این حرکت نشانهای بهموقع برای فعالان عرصة ریلی خواهد بود که در پی ایجاد کسبوکار در این منطقهاند.
تقویت زمینههای لازم
عربستان سعودی بزرگترین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در مقایسه با همسایگانش 1018 کیلومتر خط ریلی بیشتری دارد. خدمات باری و مسافری که بین ریاض و دمان فعال است، بخش کوچکی از آیندهای بسیار بزرگ محسوب میگردد. پروژة خط ریلی سلطنتی شمال-جنوب از قبل در دست احداث است و انتظار میرود که در سال 2010 به پایان برسد. این پروژه با خط تکریلی 1800 کیلومتری صرفاً در زمینة انتقال فسفات و بوکسید از معادن ذوبیره به کارخانههای فرآوری فعالیت خواهد کرد.
در بخش مسافری, هدف پروژة خط ریلی شرق-غرب (پل زمینی)، فراهم کردن ارتباط بین جده و دمان و جبیل است. این پروژه شامل دو خط ریلی خواهد بود که نخستین خط آن 449 کیلومتر بوده و صرفاً به جابهجایی مسافر اختصاص خواهد داشت، در حالی که خط دوم با 555 کیلومتر صرفاً به حملونقل ریلی اختصاص خواهد یافت. این پروژه پس از تکمیل حدود 300 میلیون مسافر در هر کیلومتر در سال و یک میلیارد تن بار در هر کیلومتر در سال را جابهجا خواهد کرد.
همچنین جالب است بدانید که اخیراً سازمان راهآهن عربستان سعودی قرارداد ساختوساز خط ریلی پرسرعت 6 میلیارد دلاری بین مکه و مدینه را به مناقصه گذاشته است. هدف این پروژه فراهم کردن امکان جابهجایی حجاج بین دو شهر مذکور و جده است.
یکپارچهسازی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس
یک پیشنهاد نیز متصل کردن خطوط ریلی داخلی این کشورها و ایجاد یک خط ریلی است که از تمام این شش کشور عبور کند.
برای خدمات باری و مسافری, یکی از این دو خط ریلی حدود 1970 کیلومتر را پوشش خواهد داد که از کویت شروع و از عربستان سعودی و بحرین و قطر و امارات عبور کند و به عمان منتهی گردد. جزئیات دقیق این پروژه منتشر نشده است، اما برخی هزینة آن را 6 میلیارد دلار تخمین میزنند که لابد بهطور یکسان توسط این شش کشور تأمین خواهد شد. هرچند که باید منتظر ماند تا سرعت پیشرفت این پروژه را دید, اما میل شدید کشورهای جنوب خلیج فارس به توسعة ریلی حاکی است که این منطقه در پنج سال آینده کانون فعالیت شرکتهای ریلی خواهد بود. |