سهام عدالت با هدف پیشبرد و تسریع خصوصی‌سازی، بهره‌مندی عادلانه‌تر همه مردم از سرمایه‌گذاری‌های انجام شده از منابع عمومی و مشارکت بیشتر همه اقشار جامعه در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی کشور، یکی از مهم‌ترین برنامه‌های دولت در گسترش عدالت توزیعی بوده است.

 یکی از طرح‌های جدی دولت نهم برای گسترش عدالت در جامعه اعطای سهام عدالت به اقشار کم‌درآمدتر جامعه با دو هدف اصلی پیش‌برد خصوصی سازی و رقابتی کردن اقتصاد و توزیع عادلانه‌تر ثروت و درآمد بین همه دهک‌های جامعه بوده است.
بر اساس این گزارش توانمندسازی توده‌های مردم یکی از چشم‌اندازهای اصلی این طرح است که با توزیع متناسب‌تر ثروت و درآمد، خروج ساختار اقتصاد از وضعیت رانتی و دولتی و رقابتی شدن و افزایش بهره‌وری با خروج دولت از رقابت با بخش خصوصی محقق خواهد شد.
بر این اساس 6 دهک جمعیتی(2 دهک با تخفیف 50 درصدی و 4 دهک با تخفیف 30 درصدی با اقساط 10 ساله) که نزدیک به 42 میلیون نفر از مردم جامعه را در بر می‌گیرد، مشمول این طرح شده و در بخش تعاون سهامدار می‌شوند که با توجه به اینکه تنها 5 درصد دارایی‌های مردم از نوع دارایی‌های مالی است، کشور به سمت گسترش دارایی‌های مالی و فرهنگ سهامداری حرکت می‌کند که در روند توسعه کشور تاثیر قابل توجهی دارد و همچنین روند خصوصی سازی را در کشور لااقل 10 سال تسریع می‌کند.

*سه هدف اصلی رئیس جمهور

بر پایه همین مساله رئیس جمهور 3 هدف اصلی را برای واگذاری سهام عدالت برشمرده است که اولین آنها مشارکت همه مردم در ساختن کشور و درگیر شدن بیشتر مردم در مسائل کشور است و دومین هدف رئیس جمهور گسترش عدالت از طریق بهره‌مندی عادلانه همه مردم از سرمایه‌گذاری‌هایی است که از منابع عمومی کشور انجام شده است.
البته رئیس جمهور همه عدالت را در اجرای این طرح نمی‌بیند و در سخنانش به عدالت در حوزه‌های برنامه‌ریزی، تولید، توزیع، مصرف و... اشاره می‌کند، اما با وجود این توزیع سهام عدالت را یک گام بلند و یک آغاز خوب در جهت اجرای عدالت در جامعه توصیف می‌کند.
احمدی‌نژاد از کوچک کردن دولت به عنوان سومین هدف اجرای طرح سهام عدالت نام می‌برد و بر این عقیده است که با وجود رقابت دولت با مردم، امکان رشد از بخش خصوصی گرفته می‌شود. او همچنین سرعت واگذاری سهام شرکت‌های دولتی از طریق سهام عدالت را بالا ارزیابی می‌کند.
گزارش فارس حاکی‌است دولت نهم ریز اهداف خود را به تفکیک از اجرای این طرح توزیع متعادل ثروت و درآمد، افزایش ثروت و ایجاد درآمد دائمی برای اقشار کم درآمد، تسریع در روند خصوصی سازی از طریق واگذاری گسترده سهام شرکت‌های دولتی، متکی به خود نمودن خانوارهای نیازمند و کاهش تعهدات مستقیم دولت و نهادهای حمایتی، کاهش اندازه بخش دولتی و انتقال تصدی‌ها به عموم مردم، گسترش بخش تعاون در اقتصاد کشور و تفکیک مناسب‌تر وظایف حاکمیتی و بنگاه‌داری که به سازماندهی کارآیی بنگاه‌ها و کارآند کردن دولت در عرصه وظایف حاکمیتی منجر می‌شود، اعلام نموده است.
بر اساس این گزارش برای واگذاری این سهام و خصوصی سازی، مکانیسم متفاوتی از کشورهای بلوک غرب و بلوک شرق در نظر گرفته شده است تا با احتراز از روند معمول در بلوک غرب یعنی تجمیع سرمایه در دست عده‌ای خاص، از افتادن در دام الگوی نامناسب بلوک شرق که بر اساس آن مدیران منتفع از شرکت‌های دولتی با تاسیس صندوق‌های مشترک کوپنی، همه سهام کارخانجات را خریدند، جلوگیری شود.
بر همین پایه با وجود اینکه خرید و فروش سهام عدالت ممنوع نشده است، اما در محدوده شرکت‌های تعاونی سهام عدالت محدود شده و ارزش اولیه این سهام که به صورت قرض‌الحسنه توسط دولت پرداخت شده است تا 20 سال پس از واگذاری قابل انتقال نبوده و از تمام یا بخشی از سود این سهام به تدریج بازپرداخت خواهد شد و تنها بخشی از این ارزش که بازپرداخت شده باشد قابلیت واگذاری خواهد داشت.
در همین حال بر اساس ماده 38 لایحه اجرایی ساست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، نباید هیچ‌گونه وکالتنامه‌ای از شرکت‌های سرمایه‌گذاری و تعاونی استانی برای مدیریت توسط بخش دولتی گرفته شود تا مدیریت آنها کاملا خصوصی باشد.

*عملکرد سازمان خصوصی‌سازی در زمینه سهام عدالت

بر اساس این گزارش برای انجام واگذاری‌ها، مشمولین طرح در سه مرحله شناسایی شده‌اند و پایگاه اطلاعاتی جامع مشمولین تشکیل شده است که در مرحله اول 5 میلیون نفر شامل کلیه مددجویان کمیته امداد و طرح شهید رجایی وهمچنین کلیه افراد تحت حمایت معیشتی مستمر سازمان بهزیستی و رزمندگان فاقد شغل سهام عدالت را دریافت می‌کنند.
بالغ بر 6 میلیون نفر از روستائیان و عشایر کم‌درآمد مشمولین مرحله دوم را تشکیل می‌دهند و در مرحله سوم بازنشستگان و کارمندان با حقوق کمتر از 200 هزار تومان تحت پوشش سهام عدالت قرار می‌گیرند.
این گزارش حاکی است در فرآیند مدیریتی سهام عدالت در ابتدا شرکت کار‌گذاری صبا(سهامی خاص) از سازمان صنایع ملی ایران به سازمان خصوصی ساز منتقل و به شرکت کار‌گذاری سهام عدالت تغییر نام داد، و سپس شرکت‌های سهامی خاص سرمایه‌گذاری استانی با قابلیت ورود به بورس و با هدف ارائه خدمات اقتصادی، فنی و ... به شرکت‌های تحت پوشش و شرکت‌های تعاونی استانی و دیگر شرکت‌ها و افراد در همه مراکز استان‌ها تشکیل شد.
همچنین شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی نیز برای تحت پوشش قرار دادن همه سهامداران سهام عدالت در شهرستان‌ها تشکیل شد.
بر اساس این گزارش تا پایان فروردین 88 20 تا 21 میلیون نفر تحت پوشش سهان عدالت قرار گرفته‌اند که با توزیع 20 هزار میلیارد تومان سهام بین 20 میلیون نفر تا پایان تیر ماه، در مجموع سهام عدالت به ارزش 42 هزار میلیارد تومان در اختیار 42 میلیون نفر از مردم قرار خواهد گرفت و پرونده واگذاری سهام عدالت بسته خواهد شد.
همچنین شرایط لازم برای ورود شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی به بازار بورس و 337 شرکت تعاونی سهام عدالت شهرستانی به فرا بورس آماده خواهد شد که با تبدیل شرکت‌های سرما‌یه گذاری استانی به سهامی عام، زمینه برای انحلال شرکت کارگذاری سهام عدالت فراهم خواهد شد.
بر اساس این گزارش تا کنون 320 میلیارد تومان از سود سالانه سهام عدالت به 4 میلیون نفر از میان 4.5 میلیون نفر از مشمولان پرداخت شده است که قزوین و ایلام با 88 درصد و هرمزگان با 23 درصد به ترتیب بیشترین و کمترین میزان پرداخت سود را به خود اختصاص داده‌اند.