کسرت رسول علی معاون مسعود بارزانی و تنی چند از مسئولین سیاسی، نظامی، امنیتی کردستان عراق در هفته گذشته به ایران سفر کردند، این موضوع باعث شد تا نگاهی کوتاه به تحولات چند ماه اخیر عراق داشته باشیم.

* توافقنامه امنیتی عراق و آمریکا

موضوع توافقنامه امنیتی از موضوعات مهمی است که اظهارنظرهای زیادی پیرامون آن صورت گرفته است، در این مدت اوباما در سفر خود به اروپا و عراق و بایدن بر این موضوع تاکید کرده‌اند که آمریکا طبق زمانبندی توافقنامه امنیتی از عراق خارج خواهد شد. مردم عراق هم بر این موضوع تاکید دارند که نیروهای آمریکایی باید از عراق خارج شوند.
در رابطه با احتمال مخالفت آمریکا با اجرای همه پرسی پیرامون توافقنامه امنیتی باید گفت با توجه به اینکه احزاب و جریانات و حکومت عراق از این توافقنامه استقبال کرده‌اند جریان قوی‌ و قدرتمندی نیست که به مردم القا کند که با این همه پرسی مخالفت کنند بنابراین آمریکا از اجرای همه‌پرسی یا از مخالفت مردم با این توافقنامه هراسی ندارد. شاید صدری‌ها به مخالفت با این موافقتنامه بپردازند اما آنها در انتخابات استانی 9 درصد آرا را کسب کردند و تاثیرگذاری زیادی در رای‌گیری برای توافقنامه نخواهند داشت.
اگر همه پرسی برگزار شود همانند دولت، ائتلاف حکیم و عراق واحد، سنی‌ها و کردها همه با اجرای توافقنامه موافق هستند و اینها هستند که اساس استوانه‌های سیاسی- حاکمیتی عراق را تشکیل می‌دهند. با توجه به اینکه این جریانات هستند که اداره امور کشور را برعهده دارند و بر مردم تاثیرگذار هستند امر تصویب این توافقنامه با مشکلی روبرو نخواهد بود.
از طرف دیگر از سه رکن مرجعیت، عشایر و سیاسیون مرجعیت در این موارد دخالتی نمی‌کنند، عشایر هم تحت تاثیر سیاسیون هستند و سیاسیون نیز همانطور که اشاره شد با این توافقنامه موافق هستند. با رای مثبت مردم عراق به این توافقنامه تا سال 2011 مفاد آن قابل اجراست و اگر با آن مخالفت کنند از زمان ارسال نامه مخالفت حکومت عراق با این توافقنامه که بعد از انتخابات ماه هفتم سال میلادی‌ است، آمریکا یک سال زمان دارد تا از عراق خارج شود یعنی تا 15/7/2010 و در عمل فرق چندانی در مدت زمان حضور نظامیان در عراق نخواهد داشت.

*‌ سفر نوری مالکی به روسیه در مقطع کنونی

روسیه قبل از سقوط رژیم صدام یک بازیگر اصلی در همکاری با این رژیم بود. در فرایند تحولات جهانی هم روسیه تاثیرگذار است. از دلایل مهم سفر نوری مالکی به روسیه می‌توان به دو موضوع قراردادهای اقتصادی و عمدتا نفتی و خرید سلاح اشاره کرد.
نوری مالکی و عراق در تلاش هستند تا خود را از سلطه آمریکا و سپس همپیمانان اروپایی او همچون فرانسه، انگلیس و آلمان خارج سازند. ارتش عراق در گذشته، صنایع نفتی و صنایع سیمان عراق وابسته به روسیه بوده است.
نوری مالکی با این دیدار اولا باب ورود سیاسی روسیه به تحولات عراق را باز کرد و با گفتگو پیرامون بحث‌های اقتصادی خصوصاً بررسی مجدد توافقنامه‌های اقتصادی سابق که عمدتاً نفتی هم هستند احتمال تایید بسیاری از آنها را محیا کرده است. باید یادآوری کرد که روسیه 9/12 میلیارد دلار از عراق طلبکار است بنابراین برای تسویه این بدهی‌ها یکسری امتیازات و قراردادهایی منعقد خواهد شد. از طرفی آمریکا تلاش می‌کند تا ساختار نظامی عراق غربی و به خصوص آمریکایی شود و نوری مالکی با سفر به روسیه و بستن قراردادهای نظامی تلاش می‌کند از یک طرفه شدن امور نظامی، سیاسی و اقتصادی به سمت غرب جلوگیری کرده و با متمایل شدن به شرق توازنی ایجاد کند. آمریکا در حال حاضر تلاش می‌کند حضور نظامی مستقیم خود را به حضور مستشاری تبدیل کند یعنی سربازان آمریکایی از این کشور خارج شوند و کارشناسان نظامی وارد این کشور شوند و نتیجه این امر وابستگی نیروی نظامی عراق به غرب خواهد بود.
به نظر می‌رسد نوری مالکی در زمان مناسبی سفر به روسیه را انجام داده است و این موضوع به کم شدن دلایل حضور آمریکا در عراق و در نتیجه خروج سریع‌تر از عراق خواهد انجامید. این سفر را می‌توان سفر توازن نامید.

*‌ بازگشت بعثی‌ها بر سر قدرت

آمریکا با حضور بخشی از نیروهای بعثی به قدرت موافق است و این روند را دولت‌های عربی همچون مصر، اردن و سوریه و حتی امارات پیگیری می‌کنند. آمریکا برای جلوگیری از یکجانبه‌گرایی شیعیان که در قدرت هستند با ورود بعثی‌ها به ساختارهای سیاسی عراق موافقت کرده است.
آمریکا برای سنی‌های تندرو از طریق عربستان و برای بعثی‌ها از طریق این سه کشور اقدام کرد و در جریان آشتی ملی این جریانات فشار زیادی به مالکی وارد آوردند بنابراین آمریکایی‌ها موافق بازگشت بخش‌های میانی و پایینی بعثی‌ها به عرصه سیاسی هستند یعنی همان سیاستی که در افغانستان در حال اجراست. آنها در تلاشند تا طالبان میانه‌رو را وارد عرصه سیاسی کنند یعنی مشارکت دادن نیروهای مخالف آمریکا ولی نیروهایی که تکنوکرات هستند و دست به سلاح نمی‌برند و این یعنی امتیاز دادن به بعثی‌ها از جیب ملت عراق.
این سیاست از سال 2006 با گزارش بیکر - همیلتون با شدت بیشتری در حال اجراست.
نوری مالکی در موضع‌گیری‌های اخیر خود به بازگشت بعثی‌ها چراغ سبزهایی نشان داده است ولی نه رده‌های بالای این حزب بلکه کسانی که از روی ترس و نجات جان خویش وارد حزب بعث شده‌اند و جنایاتی مرتکب نشده‌اند. اما جریاناتی همچون حکیم و صدری‌ها با آمدن بعثی‌ها حتی رده‌های میانی هم مخالف هستند و تنها در رده‌های پایینی مخالفتی با هم ندارند.
مالکی برای ورود جریانات معتدل به عرصه سیاسی و گسترش پایگاه مردمی خود، استمرار دولت و همچنین کاهش تنش‌ها موافق ورود برخی از بعثی‌ها است. در حالیکه صدری‌ها برای پرستیژ مردمی و حکیم هم به علت موضع انقلابی خود و جنایاتی که بعثی‌ها در حق مردم عراق مرتکب شده‌اند موافق ورود آنها نیستند.
با توجه به اینکه در بین بعثی‌ها شیعیان نیز وجود داشتند، بازگشت آنها به زندگی عادی و فراهم کردن محیط زندگی می‌تواند بخش‌هایی از مردمی که رای نداده‌اند را به پای صندوق‌های رای آورد. این یک کار تبلیغاتی - انتخاباتی است که می‌تواند مشکلات عراق را نیز کاهش دهد.
صدری‌ها و حکیم از این بیم دارند که با این اقدام مالکی، او پایه‌های نفوذ اجتماعی خود را به جریانات غیر انقلابی وصل کند تا در آینده نیازمندی وی از نیروهای انقلابی و خودی کم شود و هرکاری که می‌خواهد بکند.

*‌ تاثیر پیروزی لیست مالکی در انتخابات استانی عراق

در انتخابات مجلس این کشور در دوره گذشته لیست ائتلاف به صورت توافقی بین احزاب و جریانات تقسیم شد اما با پیروزی مالکی در انتخابات استانی سطح، نفوذ و جایگاه وی در کشور مشخص شد بنابراین در انتخابات آینده اگر شیعیان بخواهند ائتلاف کنند باید آرای 28 درصدی مالکی مورد توجه قرار گیرد و با آرای 10 درصدی حکیم و 8 درصدی صدری‌ها میزان تقسیم قدرت در این لیست مشخص خواهد شد.
اگر هم ائتلافی صورت نگرفت پس از راهیابی به مجلس برای تعیین نخست‌وزیر، شیعیان مجبور به ائتلاف هستند و در این صورت هم باز مالکی اکثریت آرا را در اختیار خواهد داشت و می‌تواند به استمرار نخست‌وزیری خود امیدوار باشد و اصلاحات موردنظر خود را پیش برد، علاوه بر این تا زمان انتخابات، مالکی 9 استان جنوبی و بغداد را در اختیار دارد و می‌تواند مبانی فکری خود را تقویت کند.
انتخابات مجلس قرار است که بین آذر تا دی ماه امسال برگزار شود و تا آن زمان تغییر و تحولات زیادی در عراق رخ خواهد داد که در ماه‌های آینده به روند این تحولات خواهیم پرداخت.