گاما همه تخم مرغ‌هایش را در خودرو نمی‌چیند

گفت¬وگو با جواد کیان¬مهر، مدیرعامل شرکت گاماخودرو
"گاما" مخفف گیربکس، اکسل و موتور اروند است. شرکت گاماخودرو بیشتر به اروندخودرو مشهور است که در سال 1372 به منظور تولید سه مجموعه یادشده برای پارس¬خودرو تأسیس شد. در واقع اروندخودرو مسؤولیت اصلی تولید موتور، گیربکس و اکسل خودروی سپند (رنو5) را به عهده داشت اما این شرکت در حال حاضر فقط محصول اکسل را در دایره تولیدات خود می¬بیند و تأمین کننده بخش عمده¬ای از اکسل¬های PK، ریو و عقب و جلوی پراید است و به¬زودی اکسل زانتیا را هم به این خانواده اضافه خواهد کرد. گاماخودرو (واقع در کیلومتر 9 جاده مخصوص تهران- کرج) امروز از زیرمجموعه¬های صددرصدی مگاموتور محسوب می¬شود. روند رشدش را با تغییر در کادر مدیریت از سال 1383 با 83 نفر پرسنل آغاز کرد؛ به طوری که در این سال شرکت به میزان 400میلیون تومان زیان¬ده بود اما در سال 1385 با همان تعداد پرسنل توانست با افزایش چشمگیر حجم تولیدات، به سودآوری معادل یک میلیارد تومان دست یابد.
جواد کیان¬مهر مدیرعامل گاماخودرو نقش مهمی در این تحول داشته؛ به گونه¬ای که با مدیریت وی این شرکت در سال گذشته سه جایزه بهره¬وری و تعالی سازمانی را در سطح مجموعه مگاموتور، گروه سایپا و وزارت صنایع و معادن دریافت کرده است. تحصیلاتش لیسانس مهندسی مکانیک است. 18 سال سابقه کار دارد که به طور عمده در مجموعه¬های خودروسازی بوده است. مدتی هم در شهاب¬خودرو و زامیاد حضور داشت. در سال 1369 به ایران¬خودرو رفت و پس از آن به مجموعه مگاموتور نقل مکان کرد. از سال 1383 نیز از سوی مدیرعامل مگاموتور به مدیرعاملی گاماخودرو منصوب شده است.

گفت¬وگوی قطعه¬ساز این شماره اندیشه گستر، به گاماخودرو و جواد کیان¬مهر اختصاص دارد:

• آقای مهندس، چرا گاهی شرکت را گاماخودرو می¬نامند و گاهی اروندخودرو؟
اروندخودرو در ابتدا سه محصول گیربکس، اکسل و موتور را تولید می¬کرد که از کنار هم گذاشتن حروف ابتدایی نام این سه محصول گاماخودرو تشکیل می¬شود. مانند نام مگاموتور که از ترکیب نام سه محصول موتور، گیربکس و اکسل ایجاد شده است.

• اکنون هم هر سه نوع محصول را تولید می¬کنید؟
در حال حاضر فقط اکسل تولید می¬کنیم. در سال 1372 که شرکت تأسیس شد، وظیفه تولید موتور، گیربکس و اکسل را برای خودروی سپند پارس¬خودرو به عهده داشت. پس از آن که سازمان محیط¬¬زیست از تولید سپند به علت آلاینده بودن آن جلوگیری کرد، اروندخودرو فقط به تولید اکسل پرداخت و در ابتدا تولیدات ما تنها به اکسل خودروی PK اختصاص داشت.

• نحوه ارتباط گاماخودرو با مگاموتور چگونه است؟ همکار هستید یا زیرمجموعه؟
زیرمجموعه هستیم. صددرصد سهام گاماخودرو متعلق به مگاموتور است. در واقع در سال 1382 مگاموتور تمام سهام شرکت را از پارس¬خودرو خریداری کرد بنابراین در سال 1382 برنامه تولید اکسل ما منطبق با برنامه تولید PK در پارس¬خودرو بود که در آن زمان حداکثر 60 دستگاه PK در پارس¬خودرو تولید می¬شد. من از سال 1382 به عنوان عضو هیئت¬مدیره و از سال 1383 به عنوان مدیرعامل شرکت منصوب شدم. در این مدت توانستیم تولیدات اکسل PK را از روزانه 40 دستگاه به 1400 دستگاه برسانیم. با متوقف شدن خط تولید PK، امروزه گاماخودرو 600 دستگاه اکسل عقب پراید و 100 دستگاه اکسل عقب ریو در روز تولید می¬کند. به¬تازگی پروژه تولید اکسل جلوی زانتیا را در شرکت اجرا کرده¬ایم که به¬زودی نمونه آزمایشی آن با حضور دوستان و همکاران مگاموتور و سایپا تولید خواهد شد و از هفته¬های آینده به تولید انبوه خواهد رسید.
ما از سال 1383 با 83 نفر نیرو- بدون هیچ گونه افزایشی کمّی در نیروی انسانی- توانسته¬ایم به این حجم تولید دست یابیم. از زمانی که به اروندخودرو آمدم، سعی کردم سیستم سنتی تولید را تغییر دهم. خطوط تولید طراحی کردیم و با افزایش بهره¬وری نیروی انسانی موجود تولیداتمان را افزایش دادیم.
درسال 1385 حدود یک میلیارد تومان سود کردیم؛ در حالی که در سال 1382 که به این شرکت آمدم، 400 میلیون تومان زیان داشتیم.

• در سال 1386 چطور؟
در سال 1386 مشکلاتی با پارس¬خودرو به وجود آمد. در این سال ما سه قرارداد بزرگ با این شرکت داشتیم. زمانی که تولید خودروهای PK و سپند متوقف شد، ما بالغ بر 2میلیارد تومان قطعه تولید شده برای این دو خودرو داشتیم؛ قطعاتی که برای هیچ خودروی دیگر قابل استفاده نبود لذا متضرر شدیم. با وجود این و به رغم افزایش قیمت¬های مواد اولیه تا 500 درصد و افزایش حقوق و دستمزد، باز توانستیم در سال 1386 بدون هیچ گونه افزایش قیمت فروش، حدود 500 میلیون تومان سود کسب کنیم.
برای ما موفقیت بزرگی بود که در این سال توانستیم با وجود همه این مشکلات و افزایش قیمت¬ها، حاشیه سودمان را حفظ کنیم. این موفقیت با اقداماتی از قبیل حذف گلوگاه¬های تولید و کاهش هزینه¬های تولید و سربار (برق، تلفن، گاز و ...) حاصل شد و همچنان سودآور باقی ماندیم.

• برنامه تولید سال 1387 چگونه است؟
امسال برنامه ما تولید 150هزار دستگاه اکسل جلوی پراید، 150هزار دستگاه اکسل عقب پراید، 30هزار دستگاه اکسل عقب ریو و 20 تا 30 هزار دستگاه اکسل جلوی زانتیاست.
کل فضای کارخانه ما 5000 مترمربع است که شامل سه سالن 600 متری می¬شود. یک سالن مربوط به انبار و دو سالن تولیدی - در مجموع 1200متر- است. تصور کنید که با این فضای اندک کارخانه و ثابت ماندن نیروی انسانی، چگونه تولید چند برابر شده است!
ما در سال گذشته جزء رتبه¬های اول و به عنوان برترین تأمین¬کننده مجموعه مگاموتور انتخاب شدیم و از نظر شاخص¬های "تحویل به¬موقع" و "قیمت تمام شده" رتبه برترین تأمین کننده را به دست آوردیم.

• اما ظاهرا امتیاز اختصاص گرفته به شما B_ بوده؟
این گریدبندی توسط مگاموتور ارائه شده است. مگاموتور زمانی به آدیت (ممیزی) اروندخودرو پرداخت که ما مشغول تأمین پیش¬نیازهای گروه سایپا بودیم. در سایپا مراحل و پیش¬نیازهای EFQM پیاده می¬شود که جایزه ملی بهره¬وری و کیفیت نیز بر همان اساس است اما مگاموتور روش ارزیابی جدیدی را ابداع کرده که به MFQM مشهور است که M اول آن به مگاموتور برمی¬گردد.
شاخص¬هایی که ما روی آنها کار می¬کردیم منطبق با EFQM و پیش¬نیازهای مورد نظر گروه سایپا بود اما مگاموتور ادعا داشت که این شاخص¬ها براساس نیاز و شاخص¬های من نیست. خوب طبیعی هم بود. سازه¬گستر و ساپکو هم شاخص¬های ارزیابی خاص خود را تعریف می¬کنند بنابراین ما نتوانستیم در سیستم ارزیابی مگاموتور بالاترین رتبه یعنی گرید A را کسب کنیم؛ در حالی که سزاوار آن بودیم. در واقع زمانی که مشغول کار روی تأمین شاخص¬های جایزه ملی، EFQM و پیش¬نیازهای سایپا بودیم، گرید B_ از سوی مگاموتور به ما داده شد.
اما از طرفی ما در سال گذشته سه جایزه به دست آوردیم: جایزه ملی بهره¬وری، جایزه تعالی سایپا و جایزه EFQM از مگاموتور. بنابراین با زحمت دوستان و کسب این سه جایزه، افت به وجود آمده در گرید B_ به نوعی جبران شد.

• در مورد تولید اکسل تندر90 آیا مذاکره یا ممیزی با رنوپارس صورت گرفته است؟
خیر، در این خصوص اقدامی نشده. شاید آن زمانی که بحث تأمین قطعات تندر مطرح بود (سال 1381)، اروندخودرو در حد و اندازه¬ای نبود که بخواهد ممیزی شود اما در حال حاضر این توان را داریم که اکسل مورد نیاز تندر90 را تأمین کنیم.

• برنامه ارائه پروپوزالی برای تأمین اکسل تندر ندارید؟
این طرح در برنامه¬هایمان وجود دارد اما چون ما تابع شرکت مگاموتور هستیم و صددرصد سهام ما به این شرکت تعلق دارد، سیاستگذاری¬ها و استراتژی¬های اصلی گاماخودرو توسط مگاموتور تنظیم می¬شود. در مورد اکسل جلوی زانتیا این توافق حاصل شد؛ جلو رفتیم و پروژه در حال ثمردهی است اما در مورد تندر90 هنوز توافقی صورت نگرفته است.

• لطفا در مورد ویژگی¬های فنی اکسل، اهمیت آن در خودرو، ارتباط آن با کمک فنر و سیستم تعلیق و تفاوت اکسل¬های عقب و جلو توضیح دهید.
اکسل یکی از مهمترین و ایمنی¬ترین مجموعه¬های به کار رفته در خودروست. در اکسل جلو سیستم ترمز، پلوس (برای قابلیت فرمان¬دهی خودرو) و لاچر¬خ¬ها قرار می¬گیرد و در اکسل عقب نیز لاچرخ¬ها، کمک¬فنر و سیستم تعلیق اتومبیل نصب می¬شود. اگر اکسل مشکل داشته باشد، روی سیستم ترمز خودرو تأثیر خواهد گذاشت بنابراین از مجموعه¬های فوق ایمنی خودرو محسوب می¬شود. شما خودرویی را تصور کنید که در ترمز و فرمان¬دهی با مشکل مواجه شود!

• و فرق اصلی اکسل¬های عقب و جلو؟
در پراید اکسل جلو دو تکه است تا بتواند فرمان پذیری بهتری ایجاد کند و اکسل عقب آن یک تکه و یکپارچه است. معمولا در همه خودروها به همین صورت است: اکسل جلو دو تکه و اکسل عقب یک تکه.

• استثنا هم وجود دارد؟
بله، مثلا در خودروی PK هم اکسل جلو و هم اکسل عقب دو تکه است. نوع اکسل به نوع طراحی خودرو بستگی دارد.
• فکر می¬کنید اروندخودرو با حجم برنامه¬ تولید 1387 به مقیاس اقتصادی تولید رسیده است؟ به عبارت دیگر در شرایط فعلی، تا چه حد افزایش ظرفیت تولید برای تولید اکسل را توصیه می¬کنید؟
تیراژ تولیدی را که خدمت شما عرض کردم، با احتساب یک شیفت کاری است یعنی ما به اندازه دو شیفت ظرفیت افزایش تولید داریم. ما این توان را داریم که تا روزی 2000 دستگاه اکسل یعنی سه چهارم نیاز گروه سایپا را تأمین کنیم. پراید تولید شده توسط سایپا و پارس¬خودرو در مجموع روزانه 2700 دستگاه است؛ در حالی که می¬توانیم به¬راحتی اکسل 2000 پراید را در هر روز تأمین کنیم. اما با توجه به سیاست¬های اتخاذ شده توسط مگاموتور و سایپا، در حال حاضر سه اکسل ساز در مجموعه وجود دارد بنابراین ظرفیت¬های تولید تقسیم شده است.

• دو شرکت دیگر سازنده اکسل کدامند؟
یکی شرکت بهران محور که آن هم صددرصد سهامش متعلق به سایپاست و دیگری شرکت محورکاران کوشا که 34 درصد سهام آن متعلق به مگاموتور (سایپا) و 66 درصد آن هم خصوصی است.

• به نظر شما داشتن تأمین کننده¬های متعدد برای تولید یک قطعه (مانند اکسل) بهتر است یا باید تأمین¬کننده آن انحصاری باشد؟
ببینید، در مورد اکسل ما ظرفیت تولید 2000 دستگاه را داریم اما در حال حاضر زیر ظرفیت کار می¬کنیم بنابراین به نظر می¬رسد که این قضیه برای دو شرکت دیگر ( بهران محور و محورکاران کوشا) نیز صادق باشد. توصیه ما این است که به منظور استفاده بهینه از ظرفیت¬های موجود باید تولید اکسل را به یک تأمین کننده سپرد و دیگر سازنده¬ها به تولید قطعه دیگری روی آورند. اگر سیاست¬های گروه سایپا ایجاب کند که ما اکسل تولید نکنیم، به طور قطع این قابلیت را داریم که به تولیدات دیگری بپرداریم.

• برای پیشبرد اصل 44 قانون اساسی و خصوصی شدن شرکت¬ها که خودروسازان هم متعهد به حرکت در این مسیر شده¬اند، آیا برنامه¬ای برای گاماخودرو تنظیم شده است؟
البته بهتر است این سؤال را از آقای مهندس نجم¬الدین بپرسید که سیاست¬های کلی را تنظیم می¬کنند. اما در ابتدای سال 1387 ایشان توضیحاتی در مورد برنامه¬های پیشبرد اصل 44 ارائه کردند که بیشتر شامل شرکت¬هایی می¬شود که بخشی از آن متعلق به مگاموتور و قسمتی متعلق به بخش خصوصی است. به آنها گفته شد که اگر می¬خواهید و می¬توانید به¬تدریج خود را برای پیوستن کامل به بخش خصوصی آماده کنید اما در این باره هنوز با شرکت¬هایی که به طور کامل تحت پوشش مگاموتور و گروه سایپا قرار دارند (مانند گاماخودرو)، صحبتی نشده است.

• چند قطعه¬ساز در زنجیره تأمین اکسل¬های شما قرار دارند؟
ما حدود 50 سازنده داریم که بخش عمده آنها خصوصی¬اند و گروهی هم شرکت¬های گروه سایپا هستند: مانند مرکز تحقیقات سایپا و مالیبل. مالیبل برای ما قطعاتی مانند سگدست و دیسک ترمز را تأمین می¬کند.

• قطعه¬¬ای هست که آن را از خارج وارد کنید؟
بله، قطعاتی مانند کاسه¬نمد و خال حلقوی را وارد می¬کنیم. البته در مجموع واردات ما حدود 3 درصد کل قطعات است.

• از کجا وارد می¬کنید؟
به طور کلی بحث تأمین قطعات وارداتی ما با مگاموتور است. آنها وارد می¬کنند و ما تحویل می¬گیریم.

• صادرات هم دارید؟
در زمینه صادرات با شرکتی قرارداد بستیم که اکسل¬های ما را به سوریه صادر می¬کند تا در خطوط تولید پراید در آن کشور و نیز در بازار یدک استفاده شود.

• در زمینه خدمات پس از فروش و ارزیابی میزان رضایت مصرف¬کنندگان از قطعات شما، چه تمهیداتی اندیشیده¬اید؟ و آیا با سایپا‌یدک ارتباط کاری مستقیمی دارید؟
بله، ما هر هفته روزهای دوشنبه با دوستان سایپا‌یدک جلسه مشترک داریم که نماینده مستقیم ما در این جلسات شرکت می¬کند. با مشتریان مستقیم¬مان که سایپا و پارس¬خودرو هستند، جلسه مشترک برگزار می¬کنیم. ما حتی در نمایندگی¬های مجاز سایپا حضور پیدا می¬کنیم. همکاران تضمین کیفیت ما در نمایندگی¬ها نظرسنجی انجام می¬دهند و بازخوردهای لازم را به شرکت منعکس می¬کنند.

• میزان برگشتی¬تان در سال 1386 چقدر بوده؟
برگشتی ما در مقیاس PPM (قطعات معیوب در یک میلیون واحد) برای اکسل جلو 7 و برای اکسل عقب 200 بوده است.

• علت این اختلاف فاحش در برگشتی اکسل¬های عقب و جلوی پراید چیست؟
ما در اکسل عقب پیچی را با عنوان "پیچ براکت" استفاده می¬کردیم که تأمین کننده¬مان در تولید آن با مشکل مواجه شده بود. این پیچ در تست¬های اولیه به¬خوبی پذیرفته می¬شد اما بر اثر پسماندهای ایجادشده و فشار بار، بریده می¬شد. به محض آن که به این عیب پی بردیم، به¬سرعت محصولاتمان را فراخوان کردیم. تمامی محموله¬هایمان را از سایپا و پارس¬خودرو برگرداندیم؛ حتی آن تعداد اکسلی را که روی خودرو سوار شده بود، باز و اصلاح کردیم. به این ترتیب بود که میزان برگشتی ما در سال 1386 در مورد اکسل عقب افزایش یافت. علاوه بر جریمه، قرارداد همکاری سازنده مذکور از سوی مگاموتور لغو و سازنده مجبور شد مراحل اخذ تأییدیه را دوباره طی کند.

• با سازه¬گستر هم ارتباط کاری دارید؟
به منظور تولید قطعات پرسی و ماشینکاری مذاکراتی را با سازه¬گستر آغاز کرده¬ایم که قرار است به¬زودی جلسات ممیزی مطابق با شاخص¬های مورد نظر سازه¬گستر برگزار شود.

• گاماخودرو چه طرح¬های توسعه¬ای را در میان¬مدت و بلندمدت در نظر دارد؟
ما یک راهبری در سطح شرکت داریم که متشکل از مدیرعامل و دیگر مدیران شرکت است. برنامه پنج¬ساله ما در راستای برنامه¬های مگاموتور و گروه سایپا (سمت نود) طراحی شده است. ما در برنامه خود این را لحاظ کرده¬ایم که اگر صنعت خودرو و قطعه¬سازی با مشکلات حادی مواجه شود، چگونه بتوانیم تغییر کنیم؛ بدون آن که گاماخودرو تعطیل شود. بنابراین مذاکراتی را با راه¬آهن به منظور تولید برخی قطعات بوژی انجام داده¬ایم. در این پروژه ما همراه شرکت توانیر و رجا وارد شده¬ایم. از طرف دیگر تولید بعضی از قطعات برخی لوازم خانگی را در برنامه قرار داده¬ایم؛ به طوری که همه تخم¬مرغ¬هایمان را درون خودرو نچینیم.
ما دو قطعه زمین ( 5000 و 20هزار متری) در اطراف کارخانه [کیلومتر 9 جاده مخصوص تهران- کرج، خیابان نخ¬زرین] داریم که ان شاء الله به¬زودی این دو پروژه را آغاز خواهیم کرد. ما اکنون زیر ظرفیت موجود و در یک شیفت کار می¬کنیم و باید بتوانیم از پتانسیل¬های موجودمان بهترین استفاده را ببریم. تنها اشکال کار ما در حال حاضر گرفتن مجوز تغییر کاربری برای زمین¬های موجود است و امیدواریم با همکاری شهرداری این مسئله هر چه سریع¬تر حل شود. اما منتظر نخواهیم نشست؛ با یکی از شرکت¬های طرف قرارداد به توافق رسیده¬ایم که سوله¬ای به مساحت یک¬هزار مترمربع را در قزوین در اختیارمان قرار دهند و به¬زودی تولیدات جدیدمان را آغاز خواهیم کرد.

محمدایمان آتشی